[{"id":10,"title":"Fransiya madaniyat markazi","title_ru":"Французский культурный центр","title_en":"French Cultural Center and Restoration Center","historical_title":"Respublika “Sayyohlar uyi”","historical_title_ru":"Республиканский Дом туризма","historical_title_en":"Republican House of Tourism","photo_url":"photo/1697190207.jpg","build_period":"1986","status":"не охраняется государством","arcitectors_text":"Vladimir Narubanskiy","arcitectors_text_ru":"Владимир Нарубанский","arcitectors_text_en":"Vladimir Narubansky","desc":"“Sayyohlar uyi” uzoq yillar davomida Toshkent shahrining madaniy xaritasida alohida o‘rin tutgan. Mazkur binoni rekonstruksiyasi qilish loyihasi me’morlar g‘oyasini asliga qaytaradi va ushbu modernizm yodgorligini Fransiya madaniyat markazi va Restavratsiya markaziga aylantiradi.","desc_ru":"Дом туризма долгие годы был особым местом на культурной карте Ташкента. Проект реконструкции вернет оригинальную задумку архитекторов и превратит этот памятник модернизма во Французский культурный центр и Центр реставрации.","desc_en":"For years, the House of Tourism has been a cornerstone of Tashkent’s cultural life. A forthcoming reconstruction project will bring back its original vision and transform this modernist gem into the French Cultural Center and the Restoration Center.","main_text":"Sobiq ittifoqda sayyohlik yo‘nalishlari va xorijiy sayyohlar hamda mahalliy aholi o‘rtasidagi aloqa qat’iy tartibga solingan. Faoliyatining birinchi yillarida Madaniy-axborot markazi deb ham atalgan respublika “Sayyohlar uyi” xorijlik sayyohlar Oʻzbekiston madaniyati va sovet jamoatchiligi vakillari bilan tanishish mumkin boʻlgan institutsional maydon sifatida yaratilgan edi.\r\n\r\n1975-yilda boshlangan loyiha ustidagi ishlarga toshkentlik arxitektor Vladimir Narubanskiy boshchilik qilgan. Mazkur majmua suzish havzasi va sopol haykalchali hovli bilan bog‘langan jamoatchilik va ma’muriy hududlardan iborat edi. Birinchi qavatning kiraverishi (foyesi) orqali auditoriyaga kirish mumkin bo‘lgan. eja bo‘yicha cho‘ziq (oval) zal 600 tomoshabinga mo‘ljallangan bo‘lib, sahna va ekranning eng qulay ko‘rish burchagiga ega eng ko‘p o‘rindiqli bo‘lib, geometriyasi bilan ajralib turar edi. Zal konferensiyalar, ommaviy yig‘ilishlar, kamera spektakllari va filmlar namoyishi uchun joy sifatida faoliyat yuritishi mumkin edi.\r\n\r\nObyektni loyihalash ishlari iqtisodiy turg‘unlik sharoitida amalga oshirildi va shuning uchun, ko‘pincha, dastlab mo‘ljallanganidan ko‘ra, arzonroq materiallardan foydalanishga to‘g‘ri keldi: xususan, naqshli panjarani geometrik jihatdan quyoshdan himoya qiluvchi soddaroq tuzilma bilan almashtirish kerak edi. Shu bilan birga, hech bo‘lmaganda buyurtmachi sabab mualliflar “Inturist” tizimidagi xorijiy va, hatto, G‘arbiy Evropa pardozlash materiallaridan foydalanish imkoniyatiga ega bo‘ldi, bu esa turfa xillik va betakrorlikni kasb etdi.\r\n\r\nBino 1986-yilda qurilgan va buyurtmachiga topshirilgan. Bu vaqtda mamlakatda ijtimoiy o‘zgarishlar allaqachon ro‘y berayotgan bo‘lib, tez orada sobiq sovet iqtisodiy va siyosiy tizimining qulashiga olib keldi. Chegaralarning ochilishi bilan “Sayyohlar uyi” qurilishining asosiy maqsadi – xorijlik sayyohlar, Toshkent shahri aholisi va ijodiy hamjamiyatlari o‘rtasidagi aloqani nazorat qilish hamda mavkuraviy tozalash eskirib qoldi, bu esa binoning yo‘nalishini o‘zgartirishga olib keldi. Uning ma’muriyati yangi muassasa faoliyatini turli madaniy tadbirlar, masalan, festival va badiiy filmlar namoyishi bilan to‘ldirishga harakat qildi.\r\n\r\nKo‘p yillar davomida binoning turli qismlari yaroqsiz holga kelib qolgan. Binoning yangi sohiblari tomonidan quyoshdan himoya qiluvchi asl panjaralar olib tashlandil va g‘arbiy fasad qora tusdagi oyna bilan qoplandi. Majmuaning alohida elementlari – cho‘ziq (oval) zalning fasad qoplamasi, hovli devorlarining qoplamasi, shuningdek, hovlining ko‘kalamzorlashtirilishi asliga yaqin holatda saqlanib qolingan.\r\n\r\nHozir ushbu Toshkent modernizm yodgorligi rekonstruksiya qilinmoqda, shundan so‘ng u yerda Fransiya madaniyat markazi va Madaniy meros obyektlari va san’at ashyolarini restavratsiya qilish  ilmiy-tadqiqot markazi ochiladi. Har ikki muassasa O‘zbekiston Respublikasi Madaniyat va san’atni rivojlantirish jamg‘armasi tashabbusi bilan tashkil etilgan bo‘lib, ularning idorasi, shuningdek, YUNESKO ishlari bo‘yicha Milliy komissiya idorasi ham ushbu binoda joylashadi.\r\n\r\nMe’mor Yekaterina Golovatyuk boshchiligida Milandagi “Grace” studiyasi tomonidan ishlab chiqilgan rekonstruksiya loyihasi majmuaning hajmli-makon tuzilishini saqlab qolish vazifasini o'z oldiga qo‘yadi. Binoning kiraverish (foye) va teatr kabi jamoat joylari shahar aholisi xotirasida qanday saqlanib qolingan bo‘lsa, xuddi shunday shaklda saqlab qolinadi. Zalda aylanib turadigan sayhna  o‘rnatiladi, bu uning konfiguratsiyasini o‘zgartirish imkonini beradi, yuqoridan pastga tushiriladigan ekran o‘rnatilib, o‘rindiqlarning qulayroq qilib joylashtirilishi natijasidai o‘rindiqlar soni 400 tagacha qisqartiriladi.\r\n\r\nMa’muriy makonlarning me’morchiligiga aralashuvlar yanada hal qiluvchi bo‘ladi. Binoning Sharqiy qismi butunlay qayta quriladi – u ikki metr chuqurlashadi, bu esa shiftlarni restavratsiya laboratoriyalari uchun zarur bo‘lgan balandlikka ko‘tarish imkonini beradi. Yangi blokning butun hajmi shaffof bo‘ladi, bu esa tashrif buyuruvchilarga restavratorlar ishini kuzatish imkonini beradi. Bino tashqi tomonlari (fasad)ning uch tomonidan shisha tolali panjara bilan “o‘ralgan” bo‘lib, u quyoshdan himoya qilish vazifasini bajaradi, shuningdek, binoning eski va yangi qismlarini birlashtiradi.\r\n\r\nLoyiha, shuningdek, obodonlashtiriladigan va tashrif buyuruvchilar uchun ochiq bo‘lgan tom maydonidan faol foydalanishni ko‘zda tutadi. Unda tadbirlar uchun foydalaniladigan yangi pavilon paydo bo‘ladi. Bino atrofidagi mavjud daraxtlar saqlab qolinadi, obodonlashtirish ishlari olib boriladi, shuningdek, Qizilqum cho‘lining timsoli sifatida naqshlar solingan tosh plitali yangi qoplama o‘rnatiladi.\r\n","main_text_ru":"В СССР туристические маршруты и общение иностранных туристов с местным населением жестко регламентировались. Республиканский Дом туризма, который в первые годы эксплуатации также назывался Культурно-информационный центр задумывался как институциональная площадка, на которой иностранные туристы могли бы знакомиться с культурой Узбекистана и представителями советской общественности.\r\n\r\nРаботой над проектом, которая началась в 1975 году, руководил ташкентский архитектор Владимир Нарубанский. Комплекс состоял из общественной и административных зон, связанных между собой внутренним двором с бассейном и керамической скульптурой. Через фойе первого этажа можно было попасть в зрительный зал. Овальный в плане, он был рассчитан на 600 зрителей и характеризовался геометрией с наибольшим количеством мест с максимально удобным углом обзора сцены и экрана. Зал мог функционировать как место конференций, общественных собраний, камерных спектаклей и киносеансов.\r\n\r\nПроектирование объекта осуществлялось в ситуации экономического застоя, и потому зачастую приходилось использовать более доступные материалы, чем изначально задумывалось: в частности, фигурную решетку-панджару пришлось заменить на геометрически более простую солнцезащитную конструкцию. В то же время — не в последней степени благодаря заказчику, т.е. системе «Интурист» — авторы получили доступ к иностранным и даже западноевропейским отделочным материалам, что порождало облицовочное разнообразие и неоднородность.\r\n\r\nЗдание было построено и передано заказчику в 1986 году. В это время в стране уже разворачивались социальные перемены, вскоре приведшие к коллапсу советской экономической и политической системы. С открытием границ подспудная цель возведения Дома туризма — контроль и дозирование общения интуристов с жителями и творческой общественностью Ташкента — изжила сама себя, что привело к переориентации здания. Его администрация постаралась насытить деятельность новой институции разнообразными культурными событиями, такими как кинопоказы фестивальных и артхаусных фильмов.\r\n\r\nВ течение долгого времени различные фрагменты здания приходили в негодность. Новые владельцы сняли оригинальные солнцезащитные решетки и облицевали западный фасад темным зеркальным стеклом. Отдельные элементы комплекса — такие как фасадная облицовка овального зала, облицовка стен внутреннего дворика, а также благоустройство внутреннего двора — сохранились в состоянии, близком к оригинальному.\r\n\r\nСейчас этот памятник ташкентского модернизма находится на реконструкции, после которой в нем откроются Французский культурный центр и Центр реставрации объектов культурного наследия. Оба учреждения созданы по инициативе Фонда развития культуры и искусства Республики Узбекистан, чей офис, а также офис национальной комиссии по делам ЮНЕСКО также разместятся в этом здании. \r\n\r\nПроект реконструкции, разработанный миланской студией Grace под руководством архитектора Екатерины Головатюк, ставит перед собой задачу сохранить объемно-пространственную структуру комплекса. Публичные пространства здания, такие как фойе и театр, сохранятся в том виде, как они остались в памяти жителей города. В зале появится вращающаяся сцена, что позволит изменять его конфигурацию, будет установлен опускающийся экран, а количество посадочных мест уменьшится до 400 за счет более комфортной посадки.\r\n\r\nВмешательства в архитектуру административных пространств будут более решительными. Восточная часть здания будет полностью перестроена — она станет на два метра глубже что позволит увеличить потолки до необходимой для реставрационных лабораторий высоты. Весь объем нового блока будет прозрачным, что позволит посетителям наблюдать за работой реставраторов. С трех сторон фасады будут «завернуты» в решетку из стекловолокна, которая будет выполнять солнцезащитную функцию, а также позволит унифицировать старую и новую части здания.\r\n\r\nПроект также предполагает активное использование пространства крыши, которая будет озеленена и открыта для посетителей. На ней появится новый павильон, который будет использоваться для мероприятий. На территории вокруг здания сохранят существующие деревья и добавят озеленение, а также установят новое покрытие из каменных плит, на которые будет нанесен паттерн дюн пустыни Кызылкум.","main_text_en":"In the Soviet Union, the government maintained a tight grip on tourism, regulating interactions between foreign visitors and local residents. The Republican House of Tourism, also known as the Cultural and Information Center, was designed as an official state-controlled hub where foreign guests could engage with the Uzbek culture and the members of the Soviet society.\r\n\r\nDesigned by Tashkent architect Vladimir Narubansky, the complex featured both public and administrative spaces. These were connected by an inner courtyard, adorned with a pool and a ceramic sculpture. The first-floor foyer led into an oval auditorium, which offered seating for 600 people. Its design prioritized a geometric arrangement that optimized sightlines to both the stage and screen, making the space versatile enough for conferences, public assemblies, chamber performances, and film screenings.\r\n\r\nThe project unfolded against the backdrop of a stagnating Soviet economy, leading to some compromises in the choice of building materials. For instance, budget constraints led to the replacement of an ornate latticework—referencing the traditional Central Asian solar-shading panjara—with a simpler design. However, the involvement of the client, the official state tourism agency Intourist, allowed for the use of foreign and even some Western European finishes, lending the interior a diverse and heterogeneous aesthetic.\r\n\r\nThe building was completed in 1986, just as the nation began to go through the significant shifts that would eventually unravel the Soviet economic and political system. With the liberalization of border controls, the original raison d’être of the House of Tourism—namely, to regulate foreign tourist interactions—became irrelevant. Its management tried to reorient the venue towards other cultural activities, including screenings of art-house cinema.\r\n\r\nOver time, elements of the structure succumbed to wear and tear. Subsequent owners removed the original sun-shading lattice and refaced the western façade with dark, mirrored glass. However, certain features—like the façade of the oval auditorium and the cladding of the inner courtyard—remain close to their original states.\r\n\r\nCurrently, the landmark is undergoing a transformative renovation, after which it will host the French Cultural Center and the Restoration Center. Both are initiatives of the Art and Culture Development Foundation of the Republic of Uzbekistan, which will also locate its office in the building, alongside the National Commission for UNESCO Affairs.\r\n\r\nSpearheaded by Milan-based studio Grace and led by architect Ekaterina Golovatyuk, the renovation project aspires to retain the building’s original spatial configuration. Public areas, like the foyer and theater, will be preserved in a manner consistent with how they are remembered by the city’s residents. Innovations include a revolving stage in the auditorium, a retractable screen, and a reduction in seating to 400 for enhanced comfort.\r\n\r\nMore radical changes are slated for the administrative sections of the building. The eastern part will be fully reconstructed, deepened by two meters to accommodate taller ceilings necessary for restoration labs. This new section will feature transparent facades, allowing visitors to watch restorers at work. A fiberglass lattice will envelop three sides of the structure, serving both as a sun-shading screen and as a unifying aesthetic element.\r\n\r\nThe renovation also entails the creative utilization of the rooftop, which will be landscaped and made accessible to visitors. A new pavilion is planned for the roof, intended for hosting events. Existing trees around the building will be preserved, new greenery will be added, and stone slab paving—etched with patterns reflecting the Kyzylkum desert dunes—will complete the exterior enhancements.","address":"Istiqlol ko‘chasi 47-uy","address_ru":"улица Истиклол, 47","address_en":"Istiqlol Street, 47","video_presentation_url":null,"geolocation":"41.311411, 69.285012","threed_model_url":null,"audio_presentation_url":null,"order_num":1},{"id":11,"title":"“O‘zbekiston” mehmonxonasi","title_ru":"Гостиница «Узбекистан»","title_en":"Uzbekistan Hotel","historical_title":null,"historical_title_ru":null,"historical_title_en":null,"photo_url":"photo/1697207023.jpg","build_period":"1974","status":"не охраняется государством","arcitectors_text":"Ilya Merport (GAP),\r\nVyacheslav Roshupkin,\r\nLyudmila Yershova","arcitectors_text_ru":"Илья Мерпорт (ГАП), \r\nВячеслав Рощупкин, \r\nЛюдмила Ершова","arcitectors_text_en":"Ilya Merport (GAP), \r\nVyacheslav Roschupkin, \r\nLudmila Ershova","desc":"“O‘zbekiston” mehmonxonasi ko‘p yillar davomida Toshkentning o‘ziga xos rasmiy belgisi bo‘lib kelgan: ilgari aynan shu yerda shahar xorijiy mehmonlarining asosiy qismi to‘xtab o‘tishgan. Mazkur bino Amir Temur maydoni ortidan/ustidan yuqoriga bo‘y cho‘zgan holda poytaxtning modernistik gerbi rolini o‘ynashda davom etmoqda.","desc_ru":"Гостиница «Узбекистан» на протяжении многих лет была визитной карточкой Ташкента: именно здесь раньше останавливалась основная часть иностранных гостей города. Возвышаясь над сквером Амира Темура, она продолжает играть роль модернистской эмблемы столицы.","desc_en":"For decades, Uzbekistan Hotel served as Tashkent’s calling card, offering accommodation for the majority of the city’s international visitors. Situated prominently over Amir Temur Square, the hotel endures as a modernist icon of the capital.","main_text":"Toshkentdagi mehmonxona biznesi har doim shaharning sobiq ittifoqdagi va jahondagi rolini aks ettiruvchi ko‘zgu bo‘lib xizmat qilgan. 1950 – 60-yillarda, Stalin vafotidan soʻng, mamlakat tashqi sayyohlik uchun faol ochildi, Toshkent esa mustamlakachilik tuzumi parchalanganidan keyin “Sovet Sharqi” hayotini oʻz koʻzlari bilan koʻrishga intilgan rivojlanayotgan mamlakatlar delegatsiyalari uchun diqqatga sazovor markazga aylandi. Mavjud mehmonxonalar zamon talablariga javob bermay qolib, 1963-yilda yangi, ko‘lami bo‘yicha yirik “O‘zbekiston” mehmonxonasini loyihalash boshlandi.\r\n\r\nDastlab, temir-betondan 20 qavatli bino qurish rejalashtirilgan edi, ammo 1966-yilgi zilziladan keyin me’morlar va quruvchilar ehtiyotkorlik qilishdi: ular 17 qavat bilan cheklanib, ishonchli po‘lat konstruktsiyalarni tanladilar. Asosiy baland blok uchta nisbatan avtonom qismga bo‘lingan va seysmik tikuvlar bilan tikilgan. Unga tutash ikki qavatli bino bo‘lib, unda restoran bloki, oshxona, kommunal xonalar va kafe mavjud edi. Ikki qavatli qismning rejasida galereyali hovli – yozgi ayvon ustunlik qildi. Uning atrofida 450 o‘rinli restoran, 250 o‘rinli kafe, 40 o‘rinli ekspress kafe, 100 o‘rinli banket zali va 100 o‘rinli bar bor edi. Hovlida hovuzlarning suv sathi ustida choyxona ham bo‘lgan.\r\n\r\nMehmonxona 1974-yilda foydalanishga topshirildi. Rejadagi 750 o‘rin o‘rniga uning sig‘imi 930 o‘ringa oshirildi. Mehmonxonaning o‘ziga xos xususiyatlaridan biri binoning g‘arbiy tomoni (fasad)da quyoshdan himoya qiluvchi beton panjara edi. Ikki qavatli majmuaga suzish havzasi qo‘shilib, uning ustida esa yorqin qurilmaga o‘rnatilgan ajoyib soyabon qad ko‘tarib turgan.\r\n\r\nMehmonxonani loyihalash va qurislihning so‘nggi bosqichi texnikaning turfa xilligi, vositalar va ifodalash usullari bilan ajralib turuvchi devoriy suratlar va naqshli koshinlardan to surat solingan oynalar hamda ganch o‘ymakorligigacha bo‘lgan mahobatli san’atdam faol foydalanish bilan tavsiflanadi. Afsuski, 1990 – 2010-yillarda amalga oshirilgan rekonstruksiya jarayonida bu sanʼat asarlarining aksariyati yoʻqolib ketdi.\r\n\r\nQurilish tugallangandan so‘ng, “O‘zbekiston” mehmonxonasi Toshkentga kelgan xorijlik mehmonlarning asosiy qismini qabul qiluvchi “Inturist” kompaniyasining asosiy maskaniga aylandi. Ayniqsa, Osiyo, Afrika va Lotin Amerikasi mamlakatlari Toshkent xalqaro kinofestivali, O‘zbekiston poytaxtida bo‘lib o‘tgan boshqa xalqaro forum va anjumanlar davomida gavjum bo‘ldi.\r\n\r\nBugungi kunda mehmonxona dizayni va tuzilmasining ko‘plab unsurlari yo‘qolganini aytishimiz mumkin. Hovuzli binoning bir qismi buzib tashlandi. Ikki qavatli oziq-ovqatlar uchun mo‘ljallangan hudud sezilarli darajada qayta qurildi, bu esa mehmonxonaning hovlisidan mahrum bo‘lishiga olib keldi. Mehmonxonaga kiraverish qismi (lobbi) to‘rtta ustunda o‘rnatilgan gumbaz bilan to‘ldirilib, yangi kirish maydoni bilan to‘ldirildi. Baland qurilma ostidagi bo‘shliq qisman yangi vestibyul bilan qurshab olindi. Bino qabulxonasi va restoran hamda kafening ichki bezaklari 2000 – 2010-yillarning eklektik uslubida deyarli to‘liq qayta qurildi va faqat bir nechta mehmonxona qavatlari asl bezak xususiyatlarini saqlab qoldi. Biroq, binoning yuqori qavat qismining tashqi ko‘rinish (fasad)lari o‘zining asl qiyofasi saqlab qolingan va shaharsozlik jihatidan bino Toshkentning modernistik timsollaridan biri bo‘lib qolmoqda.","main_text_ru":"Гостиничное дело в Ташкенте всегда служило зеркалом, отражающим роль города в СССР и мире. В 1950-60-е годы, после смерти Сталина, страна активно открывалась для иностранного туризма, а Ташкент становился центром притяжения для делегаций из развивающихся стран, стремившихся после распада колониальной системы своими глазами увидеть жизнь «советского Востока». Существующие гостиницы перестали соответствовать требованиям времени, и в 1963 году началось проектирование новой, внушительной по размерам, гостиницы «Узбекистан».\r\n\r\nИзначально планировалось построить 20-этажное здание из железобетона, но после землетрясения 1966 года, архитекторы и строители решили перестраховаться: ограничились 17 этажами и выбрали более надежные стальные конструкции. Основной высотный блок был разделен на три относительно автономные подчасти и прошит антисейсмическими швами. К нему примыкало двухэтажное строение, включавшее блок ресторана, кухонные и подсобные помещения, а также кафе. В плане двухэтажной части доминировал внутренний дворик с галереей — летней верандой. Вокруг него располагались ресторан на 450 мест, кафе на 250 мест, экспресс-кафе на 40 мест, банкетный зал на 100 мест и бар также на 100 мест. Во дворике над водной гладью бассейнов располагалась чайхана.\r\n\r\nГостиница была введена в эксплуатацию в 1974 году. Вместо запланированных 750 мест её вместимость была увеличена до 930 мест. Одной из её отличительных особенностей стала бетонная солнцезащитная решетка-панджара на западном фасаде. В двухэтажный комплекс был добавлен плавательный бассейн, над которым экспрессивной консолью возвышался эффектный козырек.         \r\nПоследний этап проектирования и строительства гостиницы характеризовался активным использованием монументального искусства, отличавшимся разнообразием техник, медиумов и выразительных приемов: от фресок и мозаичных панно до витражей и резьбы по ганчу. К сожалению, большинство этих произведений искусства были утрачены в ходе реконструкций, проведенных в 1990-е-2010-е годы.\r\n\r\nПосле завершения строительства гостиница «Узбекистан» стала главным «хабом» компании «Интурист», принимая основную часть иностранных гостей, прибывших в Ташкент. Особенно многолюдной она становилась во время Международного ташкентского кинофестиваля стран Азии, Африки и Латинской Америки, а также других международных форумов и конференций в столице Узбекистана.\r\n\r\nНа сегодняшний день можно констатировать утрату многих элементов оформления и структуры гостиницы. Часть здания с бассейном была снесена. Двухэтажный пищевой блок был значительно перестроен, из-за чего гостиница лишилась своего внутреннего двора. Лобби дополнилось новой входной зоной со сводом, опирающимся на четыре колонны. Пространство под высотным блоком было частично закрыто новым вестибюлем. Лобби здания и внутреннее убранство ресторана и кафе подверглось почти полной переделке в стиле эклектики 2000-х-2010-х годов, и лишь несколько гостиничных этажей сохранили черты изначального декора. Тем не менее, фасады высотной части здания сохранили первоначальный вид и в градостроительном смысле сооружение остается одним из модернистских символов Ташкента.","main_text_en":"Tashkent’s hotel industry always mirrored the city’s shifting role on both the Soviet and global stages. Throughout the 1950s and 1960s, following Stalin’s death, the Soviet Union began to open its doors to foreign tourism. Tashkent became a magnet for delegations from newly independent nations, eager to witness the “Soviet East” firsthand. By 1963, existing accommodations could no longer meet the growing demand, prompting architects to begin the design of a new, expansive hotel.\r\n\r\nInitial designs called for a towering 20-story structure of reinforced concrete. However, following the earthquake of 1966, a more cautious approach prevailed: the design was scaled back to 17 floors with a focus on sturdier steel construction. The main high-rise was divided into three semi-independent sections, reinforced with anti-seismic features. Attached to this was a two-level annex housing a restaurant, kitchen, utility spaces, and a café. Dominating this lower section was a courtyard, complete with a gallery that served as a summer veranda. A 450-seat restaurant, a 250-seat café, a 40-seat express café, a 100-seat banquet hall, and a bar of equal capacity encircled this courtyard. Overlooking the courtyard’s pools was a traditional Uzbek teahouse.\r\n\r\nWhen the hotel opened its doors in 1974, it surpassed initial expectations, offering 930 accommodations instead of the planned 750. A standout architectural feature was its sun-shading concrete lattice, which referenced the traditional Central Asian panjara screen. The two-story complex was also enhanced with the addition of a swimming pool, crowned by a striking canopy.\r\n\r\nThe hotel’s final construction phase was marked by an enthusiastic embrace of monumental art, spanning a diverse range of techniques and mediums—from frescoes and mosaics to stained glass and intricate ganch (plaster) carvings. Regrettably, many of these artistic treasures were lost during renovations in the 1990s and 2010s.\r\n\r\nUzbekistan Hotel served as the central hub for Intourist, the official Soviet travel agency, accommodating the majority of foreign visitors to Tashkent. The hotel was especially busy during the Tashkent International Film Festival, which drew attendees from Asia, Africa, and Latin America, as well as during other international forums hosted in the Uzbek capital.\r\n\r\nToday, much of the hotel’s original design has been compromised. The pool area has been demolished, and extensive modifications to the two-level food service block have eliminated the inner courtyard. A new entrance area, complete with a dome supported by four columns, has been added to the lobby. Additionally, a new vestibule now partially encloses the space beneath the high-rise section. While most interiors—from the lobby to the restaurant and café—have undergone extensive remodeling in the eclectic styles of the 2000s and 2010s, a few floors still bear traces of the original design. Despite these alterations, the facades of the building have preserved their original appearance, ensuring that Uzbekistan Hotel remains a modernist landmark in Tashkent’s urban landscape.","address":"Maxtumquli ko‘chasi 45-uy","address_ru":"улица Махтумкули, 45","address_en":"Makhtumkuli Street, 45","video_presentation_url":null,"geolocation":"41.311344, 69.282268","threed_model_url":null,"audio_presentation_url":null,"order_num":null},{"id":12,"title":"“Zarafshon” savdo markazi","title_ru":"ТЦ «Зарафшан»","title_en":"Zarafshan Shopping Center","historical_title":"“Zarafshon” restorani","historical_title_ru":"Ресторан «Зарафшан»","historical_title_en":"Zarafshan Restaurant","photo_url":"photo/1697208726_0.jpg","build_period":"1974","status":"не охраняется государством","arcitectors_text":"Vladimir Spivak,\r\nRustem Memetov","arcitectors_text_ru":"Владимир Спивак, Рустем Меметов","arcitectors_text_en":"Vladimir Spivak,\r\nRustem Memetov","desc":"Bir paytlar Toshkentning bosh restorani bo‘lgan “Zarafshon” o‘zining ko‘lami va ajoyib modernzm me’morchiligi bilan ko‘pchilikni hayratga solib kelgan. Biroq, bugungi kunda uning yuk ko‘taruvchi qurilmalaridan tashqari, me’moriy yodgorligining asl unsurlari saqlab qolinmagan.","desc_ru":"Некогда главный ресторан Ташкента, «Заравшан» поражал своим размахом и выдающейся модернистской архитектурой. Однако сегодня за исключением несущих конструкций, никаких оригинальных элементов архитектурного памятника не сохранилось.","desc_en":"Formerly Tashkent’s most prestigious dining establishment, Zarafshan Restaurant impressed visitors with its scale and striking modernist design. However, today, apart from the structural framework, none of its original architecture has survived.","main_text":"1950-yillarda Toshkent oʻzini “Sovet Sharqi”ning poytaxti sifatida koʻrsata boshladi. U turli xalqaro forumlarga faol mezbonlik qildi va sayyohlar uchun mashhur manzilga aylandi. Shu munosabat bilan shaharning xalqaro maqomiga mos keladigan umumiy ovqatlanish korxonalariga ehtiyoj ortib bordi. Yangi restoranlar sayyohlar kelib turadigan tabiiy joylarda – yangi “Toshkent” mehmonxonasi (1956) va “Toshkent” aeroporti (1955) yoki “Bahor” restorani (1958) kabilar shaharning qoq markazida paydo bo‘ldi. 1959-yildan boshlab, ko‘proq kafe va restoranlar qurila boshlandi va eng muhimi, ular shaharliklarning o‘zlari uchun mo‘ljallangan edi.\r\n\r\n“Zarafshon” restorani shaharning asosiy restorani sifatida yaratilgan va butun shahar dahasini egallagan. Bu nafaqat aholining dam olish maskani, balki muhim ijtimoiy-madaniy tadbirlar, kasbiy bayramlar, tantanali ziyofatlar o‘tkaziladigan maydonga aylanishi kerak edi. Restoranda 800 o‘rinli asosiy zal va umumiy sig‘imi 250 o‘rinli banket zallaridan tashqari milliy taomlar zali, kokteyl zali, kafe, choyxona, kabobxona, “Muzqaymoq” yozgi kafesi, kafeteriy, vino bari, shuningdek, yarim tayyor va qandolat mahsulotlari do‘konlari, pazandachilik mahsulotlari va buyurtmalar stoli ham bo‘lgan.\r\n\r\nRestoran binosini loyihalash ishlariga me’mor Vladimir Spivak rahbarlik qilgan. Uning jamoasi qiyin rejalashtirish vazifasiga duch keldi: muassasaning ulkan ko‘lamini hisobga olgan holda, turli zallarga tashrif buyuruvchilar bir-biriga halaqit  qilmasligi hamda ish hududlarining joylashtirilishi, ovqat tayyorlash va taomlarni zallarga yetkazib berishni oqilona tashkil qilish uchun konfiguratsiyani o‘ylab topish kerak edi. Konstruktivizmning tajribaviy ruhini qisqacha jonlantirgan me’morlar oziq-ovqat tayyorlashning markazlashtirilgan usullari va tayyor hamda yarimtayyor oziq-ovqat mahsulotlarini sotish bilan bog‘liq yangi texnologik g‘oyalarni muhokama qildilar.\r\n\r\nTalabchan modernizm me’morchiligi tarixiy ma’lumotlar va an’anaviy Markaziy Osiyo bezak unsurlaridan mahrum edi. Asosiy hajmlar ustunlarga qo‘yilgan bo‘lib, qiyali sirt (pandus)lar bilan o‘zaro bog‘langan. Binoning baynalmilal uslubda bo‘lishiga qaramay, u xuddi toshkentcha binoga o‘xshab, yaqin atrofdagi Bilimlar uyi, Nashriyotlar binosi va sobiq DXQ majmuasi uslubiga mos tushdi. Uchinchi qavatning balandligigacha ko‘tarilgan qurilmalar, hajmli ustunlar ostidagi hovlichalar va binoning g‘arbiy (fasad) qismidagi ajoyib quyoshdan himoya qiluvchi bo‘rttirilgan panjara o‘ziga xos “janubiy xususiyat”ni kasb etgan.\r\n\r\nJanubiy, sharqiy va shimoliy tomon (fasad)lar Zarafshon daryosi tasvirlangan ulug‘vor devoriy surat bilan bezatilgan va restoran nomi shundan olingan. Talabchan modernistik tashqi ko‘rinish (eksteryer)dan farqli o‘laroq, binoning ichki makoni  (interyeri) 1970-yillarning eklektik bezaklari bilan to‘ldirilgan. Restoranning asosiy zali bezakli rasmlar, an’anaviy ganch o‘ymakorligi, uchburchak va to‘rtburchak hajmli unsurlardan iborat osma shift, zalning ba’zi qismlarida shisha lampalarning gulchambarlari va boshqa qismlarida alohida lampalar bilan bezatilgan.\r\n\r\n1990 – 2000-yillarda majmua ko‘plab o‘zgarishlarni boshdan kechirdi, bu uning me’morchiligi va ichki makoni (interyeri)ni tanib bo‘lmas darajada o‘zgartirdi. Bino ko‘plab ijarachilar tomonidan bo‘lib olingan, ular o‘z xohishlariga ko‘ra, xonalarni qayta qurib olishgan. 2010-yilda amalga oshirilgan rekonstruksiya natijasida majmua granit ustunli arklar majmuasi va tilla suvi yugurtirilgan ustun qoshlari bilan o‘ralgan, ustunlarga osilgan ikkinchi qavat hajmlari ostidagi makonlar keyinroq qurilgan bo‘lib, bu esa binoni yengillik va jo‘shqinlik kabi asl ko‘rinishidan mahrum qilgan.","main_text_ru":"В 1950-е годы Ташкент начал позиционироваться как столица «советского Востока». Он активно принимал различные международные форумы и становился популярным направлением для туристов. В связи с этим росла потребность в заведениях общественного питания, соответствующих международному статусу города. Новые рестораны возникали либо в естественных точках присутствия туристов — при новой гостинице «Ташкент» (1956) и в Ташкентском аэропорту (1955), либо, как ресторан «Бахор» (1958), в самом центре города. С 1959 года стали строить больше кафе и ресторанов, и главное — они предназначались уже для самих горожан.\r\n\r\nРесторан «Заравшан» задумывался как главный ресторан города и занимал целый городской квартал. Он должен был стать не только местом досуга для населения, но и площадкой для проведения значимых общественных и культурных событий, производственных праздников и торжественных банкетов. Помимо главного зала на 800 мест и банкетных залов общей вместимостью в 250 мест, ресторан включал в себя зал национальных блюд, коктейль-холл, кафе, чайхану, шашлычную, летнее кафе «Мороженое», кафетерий, винный бар, а также магазин полуфабрикатов, кондитерских изделий и кулинарию со столом заказов.\r\n\r\nПроектированием руководил архитектор Владимир Спивак. Перед его командой стояла непростая планировочная задача: учитывая огромный масштаб заведения, необходимо было придумать такую конфигурацию пространства, чтобы посетители разных залов не пересекались друг с другом, а устройство рабочих зон позволяло рационально организовать приготовление еды и доставку блюд в залы. Ненадолго возрождая экспериментальный дух конструктивизма, архитекторы обсуждали новые технологические идеи, связанные с централизованными способами приготовления пищи и сбытом готовой еды и полуфабрикатов.\r\n\r\nСтрогая модернистская архитектура была лишена исторических отсылок и традиционных центральноазиатских декоративных элементов. Основные объемы были поставлены на колонны и соединены пандусами. Несмотря на интернациональный стиль здания, оно выглядело именно как ташкентское сооружение, перекликаясь по стилю с расположенными неподалеку Домом знаний, зданием Издательств и комплексом КГБ. Специфический «южный характер» ему придавали перголы, поднятые на высоту третьего этажа, дворики под висящими на колоннах объемами и эффектная бруталистская солнцезащитная решетка на западном фасаде.\r\n\r\nЮжный, восточный и северные фасады были украшены грандиозной фреской с изображением реки Заравшан, в честь которой был назван ресторан. В отличие от строгого модернистского экстерьера, интерьер был пропитан эклектичным декоративизмом 1970-х. Главный зал ресторана был украшен декоративной живописью, традиционной резьбой по ганчу, подвесным потолком с треугольными и прямоугольными объемными элементами, гирляндами стеклянных светильников в одних частях зала и одиночными лампами в других.\r\n\r\nВ 1990-х-2000-х годах комплекс претерпел множество трансформаций, изменивших его архитектуру и интерьеры до неузнаваемости. Здание было поделено между множеством арендаторов, которые переделывали помещения по собственному усмотрению. В результате реконструкции 2010 года комплекс был обнесен аркадами с «гранитными» колоннами и «позолоченными» капителями, пространства под висящими на колоннах объемами второго этажа оказались застроенными, что лишило здание его изначальной воздушности и динамичности.","main_text_en":"In the 1950s, the USSR began to position Tashkent as the capital of the “Soviet Orient.” The city increasingly hosted international forums and became a popular destination for tourists, thereby fueling demand for public dining venues that matched its global standing. New restaurants sprang up in tourist-oriented locations, such as the newly inaugurated Tashkent Hotel (1956) and Tashkent Airport (1955), or, as with the Bakhor Restaurant (1958), in the city center. Starting in 1959, an increasing number of cafes and restaurants opened to cater not only to visitors but also to locals.\r\n\r\nConceived as Tashkent’s premier restaurant, Zarafshan spanned an entire city block. It was designed not only as a leisure hub for local residents but also as a venue for hosting significant social and cultural events, corporate celebrations, and lavish banquets. The establishment featured a main hall with seating for 800 people and additional banquet spaces that could accommodate 250 more. Beyond that, it offered an array of specialized areas: a hall for ethnic dishes, a cocktail lounge, a café, a teahouse, a grill station, a summer café, a wine bar, and a retail shop for semi-prepared foods, confectionery, and custom culinary orders.\r\n\r\nArchitect Vladimir Spivak spearheaded the design process. Faced with the complex challenge of spatial planning due to the restaurant’s sheer size, his team developed a layout that prevented guests in different halls from intersecting, while also facilitating efficient food preparation and delivery. In a brief nod to the experimental ethos of Constructivism, the architects explored innovative technological concepts, particularly those concerning centralized food preparation and the sale of ready-to-eat and semi-prepared foods.\r\n\r\nThe building’s austere modernist architecture eschewed historical allusions and traditional Central Asian motifs. Its main structures were elevated on columns and linked by ramps. Despite its International Style flair, the building unmistakably resonated with Tashkent’s architectural character, echoing nearby landmarks like the House of Knowledge, the Publishing House, and the KGB complex. Elements like the third-floor pergolas, courtyards beneath suspended volumes, and a distinctive brutalist sun-shading lattice on the western façade imparted a unique “southern” essence to the building.\r\n\r\nThe restaurant’s southern, eastern, and northern facades featured a magnificent fresco portraying the Zarafshan River, which inspired the restaurant’s name. Contrary to its minimalist modernist exterior, the interior indulged in the eclectic decor of the 1970s. The main hall was adorned with ornamental paintings, traditional Uzbek plaster carvings, a suspended ceiling featuring geometric elements, and an array of glass lamp garlands in certain areas, with solitary lamps in others.\r\n\r\nDuring the 1990s and 2000s, the complex underwent extensive transformations, altering both its architecture and interiors beyond recognition. The building was parceled out among various tenants who refashioned the spaces according to their own specifications. A 2010 renovation encircled the complex with arcades featuring “granite” columns and “gilded” capitals, and infilled spaces beneath the second-floor suspended volumes, robbing the building of its original sense of openness and dynamism.","address":"Matbuotchilar ko‘chasi 17-uy","address_ru":"улица Матбуотчилар, 17","address_en":"Matbuotcilar Street, 17","video_presentation_url":null,"geolocation":"41.312783, 69.273868","threed_model_url":null,"audio_presentation_url":null,"order_num":null},{"id":13,"title":"Mustaqillik maydonidagi favvora","title_ru":"Фонтаны на площади Мустакиллик","title_en":"Fountains at Mustaqillik Square","historical_title":null,"historical_title_ru":"Фонтаны на площади имени В.И. Ленина","historical_title_en":"Fountains at Lenin Square","photo_url":"photo/1697208748_0.jpg","build_period":"1965-1970, 1975","status":"не охраняется государством","arcitectors_text":"Boris Mezentsev brigadasi (1-bosqich),\r\nToshkentlik mualliflar brigadasi (2-bosqich)","arcitectors_text_ru":"Бригада Бориса Мезенцева (1 очередь),\r\nБригада ташкентских авторов (2 очередь)","arcitectors_text_en":"Boris Mezentsev's Brigade (1st turn),\r\nBrigade of Tashkent authors (2nd turn)","desc":"“Mustaqillik” maydonidagi ko‘lamdor, pog‘onali favvora bir necha bor rekonstruksiya qilinganiga qaramay, Toshkentning eng taniqli ramzlaridan biri bo‘lib qolmoqda.","desc_ru":"Несмотря на несколько реконструкций, масштабный каскадный фонтан на площади Мустакиллик остается одним из самых узнаваемых символов Ташкента.","desc_en":"Despite undergoing several renovations, the grand cascading fountain at Mustaqillik Square continues to stand as one of Tashkent’s most recognizable landmarks.","main_text":"Poytaxtning markaziy maydonidagi favvora 1967-yilda, Toshkentdagi vayronkor zilziladan bir yil o‘tib qurilgan. Mazkur favvora o‘sha paytda V.I. Lenin nomidagi maydon deb atalgan maydonning janubiy qismida joylashgan Hukumat (sobiq O‘zbekiston SSR Vazirlar Kengashi)ning yangi binosi qurilishiga rahbarlik qilgan me’mor Boris Mezensev tomonidan loyihalashtirilgan. \r\n\r\nSobiq ittifoq parchalanganidan keyin ushbu maydon “Mustaqillik maydoni” deb oʻzgartirildi.\r\n\r\nFavvora hozirgi Vazirlar Mahkamasi va Prezident Administratsiyasi binosiga yaqin joyda joylashgan bo‘lib, shahardagi eng mashhur jamoat joylaridan biri hisoblanadi.\r\n\r\n2019-yildan 2021-yilgacha u keng ko‘lamli rekonstruksiya ishlari uchun yopildi, natijada marmar qoplamasi yangilandi va pastki qismi yangi qadama naqsh bilan bezatildi. Umuman olganda, qurilma o‘zining asl xususiyatlari va asosiy vazifasini saqlab qoldi: issiq havoda shahar aholisi bu erga favvoraning kuchli oqimlari va uning keng suvli silliq yuzasida salqinlash uchun yig‘iladi.\r\n\r\nToshkentning bosh maydonidagi modernizm majmuasi, jumladan, Hukumat (sobiq O‘zbekiston SSR Vazirlar Kengashi)ning binosi, boshqa binolar va pog‘onali favvorani obodonlashtirish O‘zbekistonda 50 – 60-yillardan keyingi me’morchilik rivojida muhim hodisa bo‘ldi va uning keyingi siymosida sezilarli iz qoldirdi.\r\n\r\nMatn “Alerte Heritage” xalqaro observatoriyasi tomonidan “O‘zbekiston me’morchikigi: qora va qizil kitob” loyihasi uchun tayyorlangan materialdan moslashtirlgan.\r\n","main_text_ru":"Первый фонтан на центральной площади столицы — раньше называвшейся Площадь им. В. И. Ленина — открылся в 1970-е годы как часть грандиозного административного комплекса, возведенного по проекту бригады московских архитекторов под руководством Бориса Мезенцева. \r\n\r\nВ 1969 году было возведено здание Совета министров с характерными V-образными опорами, напоминавшими известный прием бразильского архитектора Оскара Нимейера, а в 1972 году — высотное здание Министерств с характерной модернистской решеткой-пандажарой, отсылавшей к местной архитектурной традиции. В 1974 году на главной ташкентской площади установили новый огромный памятник Ленину, что сместило ось площади на 250 метров к северу и привело к радикальному увеличению масштабов площади. На новой оси появился еще один фонтан, фланкирующий проход к памятнику. С композиционной с точки зрения, площадь так и осталась незавершенной. \r\n\r\nЧтобы обыграть это необъятное пространство, ему придали мемориальную функцию, обустроив в северной части могилу неизвестного солдата и разбив рядом с ней небольшой парк. Однако горожане все же предпочитали прогуливаться лишь по восточному периметру площади, где были разбиты фонтаны. \r\n\r\nПосле распада СССР площадь была переименована в «Мустакиллик Майдони» — что означает «Площадь Независимости». В годы правления Ислама Каримова памятник Ленину был заменен на Монумент независимости, а облик административных зданий подвергся серьезной коррекции . В ходе перестройки здание Министерств было укорочено на 6 этажей и лишилось своей знаменитой «панджары», а здание Совета министров было реконструировано в неосталинском стиле. Был снесено старое здание библиотеки и на его месте построен республиканский Сенат, в котором сейчас расположена Администрация президента.\r\n\r\nСегодня фонтан по-прежнему остается одним из самых популярных общественных пространств города. С 2019 по 2021 год он был закрыт на масштабные реконструкционные работы, в результате которых была обновлена мраморная облицовка, а дно украшено новой мозаикой с мотивом шестиконечных звезд. В целом, это единственное сооружение на площади которое сохранило свои оригинальные черты и основную функцию: в жаркую погоду здесь собираются горожане, чтобы охладиться рядом с мощными струями фонтана и его просторной водной гладью.\r\n\r\nТекст адаптирован с материала, подготовленного международной Обсерваторией Alerte Héritage для проекта «Архитектура Узбекистана: черная и красная книга»","main_text_en":"In anticipation of the centennial of the revolutionary leader’s birth, the Central Committee of the Communist Party of Uzbekistan, along with the government, decided to establish a Tashkent branch of the Central Museum of Vladimir Lenin. Designated as a national high-priority project, the museum was quickly realized by architects Yevgeny Rozanov and Vsevolod Shestopalov. Incorporating cutting-edge technological and aesthetic elements, the building remains one of Tashkent’s most elegant and best-preserved modernist structures.\r\n\r\nMany modernist Lenin museums were designed to resemble elevated “temples,” with their main “sanctuaries” featuring a prominent sculpture of the leader. The strategic positioning of these sculptures, which are visible from various vantage points within the museum, likely took inspiration from the architecture of ancient Greek temples.\r\n\r\nUnlike cities such as Moscow or Ulyanovsk, which have direct ties to Lenin’s life, Tashkent lacked authentic artifacts commonly displayed in such museums. Consequently, this institution was envisioned as a laboratory for innovative museography. According to Sharaf Rashidov, the leader of Soviet Uzbekistan, the museum aimed to spotlight the “realization of Lenin’s ideals across Uzbekistan and all the Soviet eastern republics.”\r\n\r\nThe museum building itself served as the centerpiece exhibit. Designed as an emblem of Soviet Uzbekistan, the project demanded both technological ingenuity and unique aesthetic elements. These facets collectively testified to the social and cultural dividends of Leninist policies. One distinguishing architectural feature was the sun-shading latticework—known as panjara—that signaled the architects’ aspiration to construct a uniquely local monument.\r\n\r\nThe striking marble parallelepiped appeared to hover in mid-air, its only visible support being a recessed glass foyer. This defiance of natural laws extended into the building’s interior, which boasted an unprecedented air conditioning and air distribution system for its time.\r\n\r\nGiven the ideological focus of the Lenin Museum, the architects incorporated large-scale pieces, notably a six-meter-tall statue of Lenin and a mosaic panel that depicted both the revolutionary history and contemporary life of Soviet Uzbekistan’s farmers, workers, and intellectuals.\r\n\r\nAfter the USSR’s dissolution, the Lenin Museum underwent a nearly seamless transition to become the Museum of History of Uzbekistan. The Lenin statue and mosaic panel were replaced by a fresco titled Clocks of Eternity, which portrayed significant figures in Central Asian history, major monuments, and religious symbols. The first President of independent Uzbekistan, Islam Karimov, was also included in the final version of the fresco. However, seven years after its grand unveiling, the fresco was erased by a governmental decree, supplanted by a realistically styled landscape encased in a golden frame.\r\n\r\nDespite these changes, the building retains its original architectural essence and remains a crucial landmark in Tashkent’s architectural landscape. It embodies an important phase in the city’s architectural evolution, representing a harmonious melding of modernist design with historical legacy.","address":"Mustaqillik maydoni","address_ru":"площадь Мустакиллик","address_en":"Mustakillik Square","video_presentation_url":null,"geolocation":"41.316313, 69.269952","threed_model_url":null,"audio_presentation_url":null,"order_num":null},{"id":14,"title":"Oʻzbekiston tarixi davlat muzeyi","title_ru":"Государственный музей истории Узбекистана","title_en":"State Museum of History of Uzbekistan","historical_title":"Lenin muzeyi","historical_title_ru":"Музей В. И. Ленина","historical_title_en":"Lenin Museum","photo_url":"photo/1697209011_0.jpg","build_period":"1970","status":"охраняется государством","arcitectors_text":"Yevgeniy Rozanov,\r\nVsevolod Shestopalov","arcitectors_text_ru":"Евгений Розанов,\r\nВсеволод Шестопалов","arcitectors_text_en":"Yevgeny Rozanov,\r\nVsevolod Shestopalov","desc":"Leninga deyarli diniy sigʻinish sharoitida yaratilgan ushbu muzey bir vaqtning oʻzida Oʻzbekistonining ramzi va tajribaviy muzeyshunoslik maydoni boʻlib ham xizmat qilgan. Uning me’morchiligida modernistik tilni tarixiy meros bilan uyg‘unlashtirishga urinish aks ettirilgan.","desc_ru":"Созданный в условиях почти религиозного культа Ленина, Музей одновременно служил символом советского Узбекистана и полем экспериментальной музеологии. В его архитектуре отразилась попытка соединить модернистский язык с историческим наследием.","desc_en":"Conceived in the atmosphere of a near-religious veneration of Lenin, the Museum functioned both as a showcase of Soviet Uzbekistan and as a testing ground for cutting-edge museology. Its style masterfully blends modernism and traditional elements.","main_text":"Inqilob yetakchisi tavalludining 100 yilligi arafasida sobiq Oʻzbekiston Kompartiyasi Markaziy Komiteti va respublika Hukumati Toshkentda V.I. Leninning markaziy muzeyi filialini qurish toʻgʻrisida qaror qabul qildi. Muzey sobiq ittifoq 1970-yil aprel oyida foydalanishga topshirishni rejalashtirgan eng muhim yubiley obyektlaridan biri edi. Bino Yevgeniy Rozanov va Vsevolod Shestopalov tomonidan ishlab chiqilgan va hayratlanarli darajada tez qurilgan. U innovatsion texnologik va estetik yechimlarni o‘zida mujassam etgan bo‘lib, qurilishning yuqori sifati tufayli bugungi kungacha Toshkentdagi eng jozibali va yaxshi saqlangan modernizm yodgorliklaridan biri bo‘lib qolmoqda.\r\n\r\nKo‘pgina modernizm uslubida qurilgan Lenin muzeylari baland supa (podium)da joylashgan “ma’budalar” sifatida yaratilgan bo‘lib, ularning asosiy “ziyoratgohi” o‘z makonida hukmronlik qiladigan rahbarning haykali bo‘lgan zal edi. Aytish mumkinki, ichki makonning turli darajalaridan ko‘rilgan haykalning o‘rnatilishi sho‘rolar  me‘morlari tomonidan qadimgi yunon ibodatxonalari me’morchiligidan olingan.\r\n\r\nMoskva yoki Ulyanovskdan farqli o‘laroq, Toshkent hech qanday tarzda Lenin hayoti bilan bog‘liq bo‘lmagan va odatda bunday muzeylarda namoyish etiladigan asl eksponatlarga ega emas edi. Shuning uchun, tashkil etilayotgan muassasa yangi muzeyshunoslik laboratoriyasiga aylanishi kerak edi. Sobiq O‘zbekiston Kompartiyasi Markaziy qo‘mitasining birinchi kotibi Sharof Rashidovning so‘zlariga ko‘ra, muzey “O‘zbekiston zaminida va sho‘rolar Sharqining barcha respublikalarida Lenin vasiyatlarining amalga oshirilishini” namoyish etishga e’tibor qaratishi kerak edi.\r\n\r\nMuzey ekspozitsiyasining asosiy eksponati muzey binosining o‘zi edi. U sobiq sho‘rolar  O‘zbekistonining timsoli sifatida ishlab chiqilgan bo‘lib, u loyihadan nafaqat texnik yangiliklarni, balki estetik o‘ziga xoslikni ham talab qiladi, bu birgalikda Lenin siyosatining ijtimoiy va madaniy samarasini ko‘rsatadi. Muzeyning me’moriy ko‘rinishining o‘ziga xos xususiyati quyoshdan himoya qiluvchi panjaralar bo‘lib, unda mualliflarning o‘ziga xos milliy tuzilma yaratish istagini o‘qish mumkin edi.\r\n\r\nYirik marmardan ishlangan qarama-qarshi tomonlari o‘zaro parallel va teng ko‘rinishdagi mazkur bini havoda muallaq turganga o‘xshaydi: uning ko‘rinadigan tayanchi faqat chuqurlashtirilgan shisha foye edi. O‘sha paytda sobiq ittifoq uchun misli ko‘rilmagan sovutish va havoni avtomatik qayta taqsimlash tizimi ta’minlangan bino ichida tabiat qonunlari ko‘zda tutulgan edi.\r\n\r\nAlbatta, Lenin muzeyi kabi g‘oyaviy yo‘naltirilgan binoda me’morlar Leninning olti metrli haykali hamda kolxozchilar, ishchilar va ziyolilarining inqilobiy o‘tmishi va zamonaviy mehnatini aks ettiruvchi koshinkor naqshli katta hajmli ishlarsiz bajara olmas edilar.\r\n\r\nSobiq ittifoq parchalanganidan keyin Lenin muzeyi deyarli o‘zgarmagan holda Tarix muzeyiga aylantirildi. Muzeydagi Lenin haykali va qadama naqshli devoriy surat olib tashlandi va tez orada “Abadiyat soati” devoriy surat bilan almashtirildi. Unda buyuk sarkarda Temur, shoir Alisher Navoiy, astronom Mirzo Ulug‘bek, Buyuk Mo‘g‘ullar sulolasining asoschisi va solnomachisi Bobur hamda boshqa ko‘plab Markaziy Osiyo tarixining eng muhim qahramonlari, shuningdek, muhim yodgorliklari va diniy timsollari tasvirlangan. Devoriy suratning yakuniy holatida O‘zbekiston Respublikasining Birinchi Prezidenti Islom Karimov ham tasvirlangan. Biroq, qasamyod marosimidan yetti yil o‘tib, Hukumat qarori bilan devoriy surat o‘chirilib tashlandi hamda uning o‘rnida realistik tarzda chizilgan va oltin baget ramkasi bilan chegaralangan manzara paydo bo‘ldi.\r\n\r\nKiritilgan oʻzgarishlarga qaramay, bino oʻzining asl xususiyatlarini yaxshi saqlab qolgan va 1960 – 1980-yillardagi Toshkent meʼmorchiligining eng muhim yodgorliklaridan biri boʻlib qolmoqda, shuningdek, modernistik til va tarixiy meros oʻrtasidagi aloqadorlikni izlashda uning tadrijiy rivojlanishida muhim bosqichni aka ettirgan.\r\n","main_text_ru":"В преддверии столетия со дня рождения вождя революции, ЦК Коммунистической партии Узбекистана и правительство республики приняли постановление о строительстве в Ташкенте филиала Центрального музея В.И. Ленина. Музей вошел в число особо важных юбилейных объектов, которые СССР планировал ввести в строй в апреле 1970 года. Здание было спроектировано Евгением Розановым и Всеволодом Шестопаловым и построено на удивление быстро. В нем были заложены инновационные технологические и эстетические решения, а благодаря высокому качеству строительства он и по сегодняшний день остается одним из наиболее привлекательных и хорошо сохранившихся памятников модернизма в Ташкенте.\r\n\r\nБольшинство модернистских музеев Ленина были спроектированы как стоящие на высоком подиуме «храмы», главным «святилищем» которых оказывался зал с доминирующей в его пространстве скульптурой вождя. Можно утверждать, что постановка скульптуры, просматривавшейся с различных уровней внутреннего пространства, была позаимствована советскими зодчими из архитектуры древнегреческих храмов.\r\n\r\nВ отличие от Москвы или Ульяновска, Ташкент никак не был связан с жизнью Ленина и не располагал подлинными экспонатами, обычно представляемыми в таких музеях. Поэтому создаваемой институции предстояло стать лабораторией новой музеографии. По словам Первого секретаря ЦК Компартии Узбекистана Шарафа Рашидова, музей должен был сфокусироваться на демонстрации «претворения в жизнь заветов Ленина на земле Узбекистана и всех республик Советского Востока».\r\n\r\nГлавным экспонатом музейной экспозиции выступало само здание музея. Оно было задумано как символ советского Узбекистана, что требовало от проекта не только технической инновационности, но и эстетической специфичности, которые в совокупности свидетельствовали бы о социальной и культурной плодотворности ленинской политики. Отличительным признаком архитектурного облика музея стали солнцезащитные решетки–панджары, в которых читалось стремление авторов к созданию специфически национального сооружения.\r\n\r\nВнушительный мраморный параллелепипед «парил в воздухе»: его видимой опорой оставалось лишь заглубленное стеклянное фойе. Законы природы казались поколебленными и внутри здания, где была предусмотрена беспрецедентная для СССР того времени система кондиционирования и автоматического перераспределения воздуха.\r\n\r\nКонечно, в таком идеологически ориентированном сооружении, как музей Ленина, архитекторы не могли обойтись без таких большеформатных произведений, как шестиметровая статуя Ленина и мозаичное панно, изображающее революционное прошлое и современный труд колхозников, рабочих и интеллигенции советского Узбекистана.\r\n\r\nПосле распада СССР Музей Ленина почти без изменений трансформировался в Музей истории. Из холла убрали скульптуру Ленина и мозаичное панно, и вскоре заменили фреской «Часы вечности». На ней были изображены великий завоеватель Тимур, поэт Алишер Навои, астроном Мирзо Улугбек, основатель династии Великих Моголов и летописец Бабур и многие другие наиболее значительные персонажи среднеазиатской истории, а также важные памятники и религиозные символы. На окончательный вариант фрески также попал президент Узбекистана Ислам Каримов. Однако через семь лет после торжественной инаугурации фреска была стерта по постановлению правительства, а на ее месте появился написанный в реалистической манере и ограниченный золотой багетной рамкой пейзаж.\r\n\r\nНесмотря на произведенные модификации, здание хорошо сохранило изначальные свойства и является одним из наиболее значимых памятников ташкентской архитектуры 1960-х-1980-х годов, запечатлевшим ключевой этап его эволюции в поиске сопряжений между модернистским языком и историческим наследием.","main_text_en":"In anticipation of the centennial of the revolutionary leader’s birth, the Central Committee of the Communist Party of Uzbekistan, along with the government, decided to establish a Tashkent branch of the Central Museum of Vladimir Lenin. Designated as a national high-priority project, the museum was quickly realized by architects Yevgeny Rozanov and Vsevolod Shestopalov. Incorporating cutting-edge technological and aesthetic elements, the building remains one of Tashkent’s most elegant and best-preserved modernist structures.\r\n\r\nMany modernist Lenin museums were designed to resemble elevated “temples,” with their main “sanctuaries” featuring a prominent sculpture of the leader. The strategic positioning of these sculptures, which are visible from various vantage points within the museum, likely took inspiration from the architecture of ancient Greek temples.\r\n\r\nUnlike cities such as Moscow or Ulyanovsk, which have direct ties to Lenin’s life, Tashkent lacked authentic artifacts commonly displayed in such museums. Consequently, this institution was envisioned as a laboratory for innovative museography. According to Sharaf Rashidov, the leader of Soviet Uzbekistan, the museum aimed to spotlight the “realization of Lenin’s ideals across Uzbekistan and all the Soviet eastern republics.”\r\n\r\nThe museum building itself served as the centerpiece exhibit. Designed as an emblem of Soviet Uzbekistan, the project demanded both technological ingenuity and unique aesthetic elements. These facets collectively testified to the social and cultural dividends of Leninist policies. One distinguishing architectural feature was the sun-shading latticework—known as panjara—that signaled the architects’ aspiration to construct a uniquely local monument.\r\n\r\nThe striking marble parallelepiped appeared to hover in mid-air, its only visible support being a recessed glass foyer. This defiance of natural laws extended into the building’s interior, which boasted an unprecedented air conditioning and air distribution system for its time.\r\n\r\nGiven the ideological focus of the Lenin Museum, the architects incorporated large-scale pieces, notably a six-meter-tall statue of Lenin and a mosaic panel that depicted both the revolutionary history and contemporary life of Soviet Uzbekistan’s farmers, workers, and intellectuals.\r\n\r\nAfter the USSR’s dissolution, the Lenin Museum underwent a nearly seamless transition to become the Museum of History of Uzbekistan. The Lenin statue and mosaic panel were replaced by a fresco titled Clocks of Eternity, which portrayed significant figures in Central Asian history, major monuments, and religious symbols. The first President of independent Uzbekistan, Islam Karimov, was also included in the final version of the fresco. However, seven years after its grand unveiling, the fresco was erased by a governmental decree, supplanted by a realistically styled landscape encased in a golden frame.\r\n\r\nDespite these changes, the building retains its original architectural essence and remains a crucial landmark in Tashkent’s architectural landscape. It embodies an important phase in the city’s architectural evolution, representing a harmonious melding of modernist design with historical legacy.","address":"Sharof Rashidov ko‘chasi 3-uy","address_ru":"улица Шарафа Рашидова, 3","address_en":"Sharafa Rashidov Street, 3","video_presentation_url":null,"geolocation":"41.312066, 69.269557","threed_model_url":null,"audio_presentation_url":null,"order_num":null},{"id":15,"title":"Oʻzbekiston rus drama teatri ","title_ru":"Русский драматический театр Узбекистана","title_en":"Russian Drama Theater of Uzbekistan","historical_title":"Bilimlar uyi","historical_title_ru":"Дом знаний","historical_title_en":"House of Knowledge","photo_url":"photo/1697209037_0.jpg","build_period":"1968","status":"не охраняется государством","arcitectors_text":"Irina Demchinskaya,\r\nYuriy Miroshnichenko,\r\nSvetlana Shuvayeva","arcitectors_text_ru":"Ирина Демчинская,\r\nЮрий Мирошниченко,\r\nСветлана Шуваева","arcitectors_text_en":"Irina Demchinskaya,\r\nYuri Miroshnichenko,\r\nSvetlana Shuvaeva","desc":"Bilimlar uyi muhim madaniy maskan bo‘lib, unda ma’ruzalar, filmlar namoyishi, sahna ko‘rinishlari, taniqli fan, madaniyat va san’at namoyandalari bilan uchrashuvlar bo‘lib o‘tadigan joy bo‘lgan. Binoni rekonstruksiya qilish jarayonida Toshkent modernizmining noyob yodgorligi deyarli butunlay yo‘qotilgan.","desc_ru":"Дом знаний был важной культурной площадкой, где проходили лекции, кинопоказы, спектакли и встречи с известными деятелями науки, культуры и искусства. Уникальный памятник ташкентского модернизма был практически полностью утрачен в процессе реконструкции здания.","desc_en":"The House of Knowledge served as an important cultural hub, hosting lectures, films, performances, and meetings with luminaries from the worlds of science and culture. Unfortunately, this modernist gem was largely lost during its reconstruction.","main_text":"1947-yilda “Siyosiy va ilmiy bilimlarni tarqatish bo‘yicha butunittifoq jamiyati” nomi ostida paydo bo‘lgan “Bilim” (“Znanie”) butunittifoq jamiyati targ‘ibot va ma’rifiy davlat dasturlarining siyosiy va ma’rifiy o‘сhog‘iga aylangan edi. Mazkur jamiyat sobiq ittifoq bo‘ylab keng tarmoq infratuzilmasiga ega edi: uning huzurida turli muassasalar, jumladan muzeylar, ko‘rgazma zallari, planetariylar, “ilmiy-texnik targ‘ibot uylari”, “ilmiy ateizm uylari” va ma’ruzalar zallari mavjud edi.\r\n\r\nToshkentdagi Bilimlar uyi 1968-yilda meʼmorlar Irina Demchinskaya (loyiha bosh meʼmori), Yuriy Miroshnichenko, Svetlana Shuvayevalar loyihasi boʻyicha qurilgan. To‘rt qavatli bino nisbatan kichik yer uchastkasiga to‘g‘ri keladi va o‘lchami atigi 24 x 42 metrni tashkil qiladi. Yarim yerto‘lada bosmaxona, ekspeditsiya, dizaynerlar ustaxonasi, 900 kishiga mo‘ljallangan shkaf, “chekish xonasi” va 60 o‘rinli bufet. Birinchi qavatda vestibyul, 100 o‘rinli kichik ma’ruzalar zali va foyesi, 20 o‘rinli o‘quv zaliga ega kutubxona va 25 – 30 ming jildga mo‘ljallangan ombor bo‘lgan, shuningdek, xizmat xonalari joylashgan. Ikkinchi qavatda asosiy foye va 850 oʻrinli katta maʼruzalar zali joylashgan boʻlib, u maʼruzalar, konsertlar, tomoshalar va filmlar namoyishi uchun moʻljallangan. Uchinchi qavatda 24 x 10 m o‘lchamdagi ko‘rgazma zali joylashgan edi.\r\n\r\nBinoning o‘ziga xos xususiyati quyoshdan himoya qiluvchi panjara bo‘lib, u binoning tashqi qismi (fasadi)ga mahalliy xususiyatni berdi.\r\n\r\nIchki qismi rossiyalik mahobatli haykaltaroshlar Leonid Polishchuk va Svetlana Sherbinina tomonidan foyening uch qavatining devorlariga o‘rnatilgan katta hajmdagi qadama naqshlar bilan bezatilgan. Bu yerda birinchi marta jahon madaniyati tarixiga muhrlangan Markaziy Osiyo nomlari va asori-atiqalari to‘plangan maskan – o‘zbek rassomlari tomonidan 1970 – 2000-yillar davomida faol rivojlantirilgan syujet taqdim etilgan edi.\r\n\r\nBilimlar uyi barcha turdagi ma’ruzalar, kurslar va filmlar namoyishini o‘tkazish uchun jadal ravishda foydalanilgan. Sobiq ittifoq davrida boʻm-boʻsh boʻlgan, byudjetga misli koʻrilmagan mablagʻ sarflagan “Xalqlar doʻstligi” saroyi bilan solishtirganda (me’morlar jamoatchiligining norasmiy uchrasuvidagi suhbatlariga koʻra 200 marta) “Bilimlar uyi” me’morchilik samaradorligining yaqqol namunasu sifatida  koʻrinar edi.\r\n\r\nAkademik rus drama teatri uchun yangi bino qurish loyihasi “Turkiston” kino-konsert majmuasi qurilishiga aylanganligi sababli, davlat teatr truppasini avvalroq teatr ehtiyojlari uchun oʻzgartirib, “Bilimlar uyi”ga koʻchirishga qaror qilgan edi. 2001-yilda bino to‘liq miqyosda rekonstruksiya qilindi, buning natijasida binoning asl tashqi qiyofasi ham, ichki ko‘rinishi ham, shu jumladan qadama naqshlar ham yo‘qotildi. Shunday qilib, bugungi kunda 1960-yillardagi Toshkent me’morchiligining ajoyib yodgorligi butunlay yo‘qolgan deb hisoblash mumkin.\r\n\r\nMatn “Alerte Hуritage” xalqaro observatoriyasi tomonidan “O‘zbekiston me‘morchiligi: qora va qizil kitob” loyihasi uchun tayyorlangan material asosida moslashtirildi.\r\n","main_text_ru":"Появившись в 1947 году под именем «Всесоюзного общества по распространению политических и научных знаний», всесоюзное общество «Знание» стало политико-просветительским придатком пропагандистских и образовательных государственных программ. У Общества была обширная сетевая инфраструктура по всей стране: под его эгидой работали различные институции, включая музеи, выставочные залы, планетарии, «дома научно-технической пропаганды», «дома научного атеизма» и лектории.\r\n\r\nТашкентский Дом знаний был построен в 1968 году по проекту архитекторов Ирины Демчинской (главный архитектор проекта), Юрия Мирошниченко, Светланы Шуваевой. Четырехэтажное здание уместилось на относительно небольшом участке земли — всего 24 х 42 м. В полуподвальном этаже размещались типография, экспедиция, мастерская художника-оформителя, гардероб на 900 посетителей, «курительная комната» и буфет на 60 мест. На первом этаже находились вестибюль, малый лекционный зал на 100 мест с фойе, библиотека с читальным залом на 20 мест и хранилищем на 25-30 тыс. томов, а также служебные кабинеты. На втором этаже размещались главное фойе и большой лекционный зал на 850 мест, предназначенный для лекций, концертов, спектаклей и кинопоказов. Третий этаж занимал выставочный зал размером 24 х 10 м.\r\n\r\nОтличительной чертой здания была солнцезащитая решетка, придававшая фасаду локальный характер. \r\n\r\nИнтерьеры были украшены масштабной мозаикой российских монументалистов Леонида Полищука и Светланы Щербининой, набранной на стенах трех этажей сквозного фойе. Здесь был впервые представлен «пантеон» среднеазиатских имен и артефактов, вписанный в историю мировой культуры — сюжет, который будет активно развиваться узбекскими художниками на протяжении 1970-х-2000-х годов.\r\n\r\nДом знаний интенсивно использовался для проведения всевозможных лекций, курсов и кинопоказов. При сравнении с пустовавшим в советские годы Дворцом дружбы народов, который обошелся бюджету в неслыханной степени дороже (по кулуарным разговорам в архитектурной среде, в 200 раз), Дом знаний выглядел образцом архитектурной эффективности. \r\n\r\nПоскольку проект нового здания для Академического Русского драматического театра эволюционировал в строительство киноконцертного комплекса «Туркестан», государство решило переселить труппу в Дом знаний, предварительно переоборудовав его под театральные нужды. В 2001 года здание подверглось полносаштабной реконструкции, в результате которой оно утратило как первоначальный фасад, так и интерьеры, включая мозаики. Таким образом, выдающийся памятник ташкентской архитектуры 1960-х годов сегодня можно считать окончательно погибшим. \r\n\r\nТекст адаптирован с материала, подготовленного международной Обсерваторией Alerte Héritage для проекта «Архитектура Узбекистана: черная и красная книга»","main_text_en":"Established in 1947 as the All-Union Society for the Dissemination of Political and Scientific Knowledge, Znaniye (“Knowledge”) Society evolved into a political and educational appendage that supplemented state propaganda and educational programs. Boasting a widespread infrastructure across the nation, the society supervised an array of institutions, encompassing museums, exhibition spaces, planetariums, “houses of scientific and technical propaganda,” “houses of scientific atheism,” and lecture halls.\r\n\r\nDesigned by architects Irina Demchinskaya (the lead architect), Yuri Miroshnichenko, and Svetlana Shuvaeva, the Tashkent House of Knowledge was erected in 1968. Despite its relatively modest land footprint of just 24 x 42 meters, this four-story edifice was ingeniously planned. The semi-basement accommodated a print shop, dispatch center, artist’s workshop, a cloakroom for 900 visitors, a designated smoking room, and a buffet seating 60. The ground floor housed a welcoming vestibule, a compact lecture hall with a 100-seat capacity and its own foyer, a library complete with a 20-seat reading room and storage for up to 30,000 volumes, as well as administrative offices. The second floor was home to a grand foyer and an expansive lecture hall, equipped to accommodate 850 attendees for an array of events including lectures, concerts, and film screenings. The third floor featured a spacious exhibition hall measuring 24 x 10 meters.\r\n\r\nOne of the building’s most striking features was its sun-shading lattice, which infused the facade with Central Asian architectural flair.\r\n\r\nThe interior spaces were decorated with grandiose mosaics crafted by Russian artists Leonid Polischuk and Svetlana Shcherbinina. These were showcased on the walls of a three-level atrium and depicted a “pantheon” of significant Central Asian figures and artifacts—a theme that would be continuously elaborated upon by Uzbek artists from the 1970s through the 2000s.\r\n\r\nIn sharp contrast to the largely underutilized Palace of Friendship of Peoples—which reportedly drained the state coffers at a rate rumored to be 200 times greater—the House of Knowledge stood as a paragon of architectural efficacy.\r\n\r\nWhen plans for a new edifice for the Academic Russian Drama Theater eventually morphed into the construction of the Turkestan cinema and concert complex, the state decided to repurpose the House of Knowledge to meet the theater’s needs. In 2001, the building underwent a total renovation, irrevocably erasing its original facade and interiors, including the intricate mosaics. Today, this once-celebrated monument of Tashkent’s 1960s architecture can be considered irrevocably lost.\r\n\r\nThis text was adapted from the research compiled by the international observatory Alerte Héritage, as part of the “Architecture of Uzbekistan: The Black and Red Book” project.","address":"Zarafshon ko‘chasi 24-uy","address_ru":"улица Зарафшан, 24","address_en":"Zarafshan Street, 24","video_presentation_url":null,"geolocation":"41.310365, 69.272604","threed_model_url":null,"audio_presentation_url":null,"order_num":null},{"id":16,"title":"Toshkent univermagi","title_ru":"Ташкентский универмаг","title_en":"Tashkent Department Store","historical_title":"MUM","historical_title_ru":"ЦУМ","historical_title_en":"TSUM","photo_url":"photo/1697209056_0.jpg","build_period":"1964","status":"не охраняется государством","arcitectors_text":"Leonid Blat,\r\nLeonid Komissar,\r\nAleksandr Freytag","arcitectors_text_ru":"Леонид Блат,\r\nЛеонид Комиссар,\r\nАлександр Фрейтаг","arcitectors_text_en":"Leonid Blat,\r\nLeonid Komissar,\r\nAlexander Freitag","desc":"MUM Toshkentdagi birinchi modernistik binolardan biri bo‘lib, bu baynalmilal uslubning yorqin namoyon bo‘lishi “iliqlik davri”ga xos bo‘lgan savdo va iste’molga yangi yondashuvni aks ettirdi.","desc_ru":"ЦУМ был одной из первых модернистских построек Ташкента: эта яркая манифестация интернационального стиля отражала новый подход к торговле и потреблению, характерный для эпохи оттепели.","desc_en":"Emerging as a pioneering modernist edifice in Tashkent, TSUM served as a striking exemplification of the International Style. It heralded a novel approach to commerce and consumer behavior, echoing the progressive ethos of the Khrushchev era.","main_text":"1960-yillarning boshidan boshlab, savdo islohotidan keyin va G‘arb supermarket modeli ta’sirida sobiq ittifoq bo‘ylab yangi savdo markazlari va univermaglar qurila boshlandi. Savdo maydonlarining me’morchligi Stalindan keyingi shakllardan uzoqlashdi va qat’iy modernistik xususiyatlarga ega bo‘ldi.\r\n\r\n1964-yilda ochilgan Toshkent markaziy univermagi binosi davrning yangi ideallarini eng yaxshi o‘zida mujassam etdi. Le Corbuzening g‘oyalariga amal qilgan holda, me’morlar Leonid Blat, Leonid Komissar va Aleksandr Freytag ustunlar ostida sayr qilish uchun yo‘laklarni loyihalashtirdilar va tekis tomdan foydalanish imkoniyatlarini o‘rgandilar. 1920-yillarda yangi turdagi do‘konlarni loyihalashda sho‘rolar tajribasining ta’siri ham sezilarli bo‘ldi, xususan, 1928-yilda aka-uka Vesninlar tomonidan qurilgan Krasnaya Presnyadagi “Mostorg” universal do‘koni. Toshkent markaziy univermagi ichki makoni va oynali tashqi qismi (fasadi)ning erkin tashkil etilishi bilan ushbu obyektga o‘xshab ketadi.\r\n\r\n1960-yillar davomida MUM yangi savdo texnologiyalari laboratoriyasi bo‘lib qoldi: shaharning birinchi eskalatorlari shu yerda paydo bo‘ldi, radio reklama yangi mahsulotlar va ularning turlarini e’lon qilib bordi va mijozlarga savdo maydonchalaridagi peshtaxtalardan bepul foydalanish imkoniyati berildi. Xizmat ko‘rsatish byurosi, buyurtmalarni qabul qilish, tovarlarni qadoqlash xizmati, sotuvga qo‘yilgan modellar namoyishi uchun supa (podium)ga ega ko‘rgazma zali, 200 o‘rinli oshxona, binoning tomida esa “Veterok” kafesi mavjud edi. 1967-yilga kelib, univermagda 1100 kishi ishlagan.\r\n\r\nMarkaziy univermagning ichki makoni ikkita: T. Shomirzayevning “Yoshlik” va D.Yusupovning “Qo‘shiq” nomli sopoldan ishlangan devoriy bezak bilan bezatilgan. Birinchi qavatdagi ko‘chadan ko‘rish mumkin bo‘lgan shisha vitrinalar dizayniga ham e’tibor qaratilgan.\r\n\r\n1980-yillarning boshlarida “milliy meʼmorchilik” izlanishlari ortidan Markaziy univermag Toshkentdagi boshqa ilk modernistik binolar qatori anʼanaviy hunarmandchilikdan foydalangan holda katta hajmda bezatildi. Mumkin bo‘lgan joylarda uning tekisliklari va hajmlari ganchkorlik bezaklari bilan qoplangan.\r\n\r\n1990 – 2000-yillarda univermag binosi yangi oʻzgarishlarga uchradi. Binoning tashqi qism (fasad)lari alyuminiy kompozit panellar va rangli oynalar bilan qoplandi. Biroq, bu o‘zgarishlar qismatli emas edi: zarur holatda, asl qoplama va oynalarni tiklash mumkin. Univermagning ichki makonida ko‘plab zinapoyalar, pollar, tik panjaralar kabi asl unsurlar saqlab qolingan.\r\n","main_text_ru":"С начала 1960-х годов, после торговой реформы и под влиянием западной модели супермаркетов, по всему СССР начали строить новые торговые центры и универмаги. Архитектура коммерческих пространств уходила от постсталинских форм и обретала строгие модернистские черты.\r\n\r\nЗдание ташкентского ЦУМа, открытое в 1964 году, лучше всего воплотило новые идеалы эпохи. Следуя идеям Ле Корбюзье, архитекторы Леонид Блат, Леонид Комиссар и Александр Фрейтаг спроектировали прогулочные галереи под колоннами и проработали возможности использования плоской крыши. Также было заметно влияние советского опыта проектирования магазинов нового типа в 1920-е годы, в частности универмага Мосторга на Красной Пресне, построенного братьями Весниными в 1928 году. С этим объектом ташкентский ЦУМ роднила свободная организация внутреннего пространства и стеклянный фасад.\r\n\r\nНа протяжении 1960-х годов ЦУМ оставался лабораторией новых торговых технологий: здесь появились первые в городе эскалаторы, радиореклама оповещала о новинках и ассортименте, а в сквозных торговых залах покупателям обеспечивался свободный доступ к прилавкам. Работали бюро обслуживания, прием заказов, служба упаковки товаров, демонстрационный зал с подиумом для показа продаваемых моделей, столовая на 200 мест и кафе «Ветерок» на крыше здания. К 1967 году в универмаге работало уже 1100 человек.\r\n\r\nИнтерьеры ЦУМа были украшены двумя декоративными керамическими панно: «Юность» Т. Шамирзаева и «Песня» Д. Юсупова. Уделялось внимание и оформлению стеклянных витрин первого этажа, доступных для обзора с улицы.\r\n\r\nВ начале 1980-х годов, на волне поиска «национальной архитектуры», ЦУМ в числе других ранних модернистских сооружений Ташкента подвергся массированному декорированию с использованием традиционных ремесел. Там, где это было возможно, его плоскости и объемы покрылись орнаментом из ганча.\r\n\r\nВ 1990-е-2000-е годы здание универмага претерпело новые трансформации. Фасады были покрыты алюминиевыми композитными панелями и тонированным стеклом. Однако эти преобразования все же не стали фатальными: при желании изначальную облицовку и остекление можно восстановить. Многие оригинальные элементы сохранились в интерьерах универмага: лестницы, пол, вертикальные ограждения.","main_text_en":"Beginning in the early 1960s, inspired by Western supermarket concepts and following trade reform, the USSR witnessed the construction of numerous new retail spaces. Moving away from the rigid designs of the post-Stalinist era, these shopping centers embraced the sleek features of modernist architecture.\r\n\r\nUnveiled in 1964, TSUM (abbreviation for “Central Department Store”) in Tashkent epitomized the fresh ideals of the time. Drawing from Le Corbusier’s visionary principles, architects Leonid Blat, Leonid Komissar, and Alexander Freytag conceptualized column-supported promenades and versatile flat-roof designs. The structure also bore the imprints of Soviet retail architecture from the 1920s, notably the Mostorg department store in Moscow, crafted by the Vesnin brothers in 1928. Like Mostorg, TSUM showcased an open interior layout complemented by a transparent façade.\r\n\r\nDuring the 1960s, TSUM acted as an experimental stage for nascent retail technologies. It boasted the city’s first escalators, disseminated advertisements through radio ads, and offered unobstructed access to goods in its open-sales halls. The store’s amenities were manifold, including a customer service desk, an order placement service, a packaging section, a showroom with a display podium, a 200-seat cafeteria, and a rooftop café. By 1967, the workforce of this retail behemoth had swelled to approximately 1,100 individuals.\r\n\r\nThe interior of TSUM was decorated with two ceramic panels—Youth by T. Shamirzaev and Song by D. Yusupov. The ground-floor glass display windows, designed to attract street-level attention, were another focal point.\r\n\r\nIn the quest for “ethnic” architecture during the early 1980s, TSUM and other pioneering modernist buildings in Tashkent underwent extensive aesthetic makeovers with a heavy use of traditional craftsmanship. Traditional plaster ornamentation was liberally applied to available surfaces and structural elements.\r\n\r\nIn subsequent decades, specifically the 1990s and 2000s, the building experienced further metamorphoses. Its façades were clad in aluminum composite panels and tinted glass. However, these transformations were not irreversible: if desired, the original cladding and glazing could be restored. Many original elements have been preserved in the store’s interiors, such as the stairs, floors, and vertical railings.","address":"Islom Karimov ko‘chasi 17-uy","address_ru":"улица Ислама Каримова, 17","address_en":"Islam Karimov Street, 17","video_presentation_url":null,"geolocation":"41.308670, 69.269748","threed_model_url":null,"audio_presentation_url":null,"order_num":null},{"id":17,"title":"Oʻzbekiston Badiiy akademiyasi Markaziy koʻrgazmalar zali","title_ru":"Центральный выставочный зал Академии художеств Узбекистана","title_en":"Central Exhibition Hall of the Academy of Arts of Uzbekistan","historical_title":"Rassomlar uyushmasi Koʻrgazmalar zali","historical_title_ru":"Выставочный зал Союза художников","historical_title_en":"Union of Artists Exhibition Hall","photo_url":"photo/1697209108_0.jpg","build_period":"1974","status":"охраняется государством","arcitectors_text":"Rafael Xayrutdinov,\r\nFarhod Tursunov","arcitectors_text_ru":"Рафаэль Хайрутдинов,\r\nФархад Турсунов","arcitectors_text_en":"Rafael Khairutdinov,\r\nFarhad Tursunov","desc":"Rassomlar uyushmasining Ko‘rgazmalar zali “baynalmilal uslub” qoidalari (asketizmi) dan voz kechish va Brejnev davri O‘zbekiston me’morchiligida tarixiy iqtiboslarning qonuniy qurilma sifatida qaytarilishining yorqin namunasidir.","desc_ru":"Выставочный зал Союза художников — это яркий пример отказа от аскетичности «интернационального стиля» и возвращения исторической цитаты как легитимного приема в архитектуре Узбекистана брежневской эпохи.","desc_en":"The Union of Artists Exhibition Hall is a vivid departure from the minimalism of the International Style, embracing instead a return to historical motifs as a valid architectural approach in the architecture of Uzbekistan during the Brezhnev era.","main_text":"1960-yillarning oxirida Oʻzbekiston poytaxtida badiiy koʻrgazmalar uchun maxsus xona qurish masalasi koʻtarila boshlandi. Vilnyusdagi Ko‘rgazmalar saroyi qurilishining yakunlanishi hamda Ashxobod va Minskda shunga o‘xshash majmualarni loyihalash bo‘yicha ishlarning boshlanishi Toshkentda ham xuddi shunday turdagi inshootni qurishga intilish uchun asos bo‘ldi.\r\n\r\nRassomlar uyushmasi Ko‘rgazmalar zali qurilishini toshkentlik me’mor Rafael Xayrutdinov o‘z zimmasiga oldi va uning loyihasi O‘zbekiston rahbari Sharof Rashidov tomonidan shaxsan ma’qullandi va qo‘llab-quvvatlandi.\r\n\r\nXayrutdinov ulkan zinapoyalarga ega keng platformaga o‘rnatilgan parallelepipedni loyihalashtirdi. U binoni birinchi qavat darajasida ochiq galereyasi boʻlgan arklar majmuasi  bilan qamrab olgan, uning hammuallifi Farhod Tursunov esa arklarni paxta chanog‘iga o‘xshatib naqshlar bilan qoplagan. Arklar qatori inshootning asosiy ifodaviy unsuriga aylandi: islom me’morchiligiga xos geometriyaga ega bo‘lgan uchli kamarning yarmini tasvirlaydigan tekis unsurlarning buklangan tuzilishi sifatida ular bir-biriga yaqinlashmadi. Bunday ochiqlik yengillik va, hatto, postmodernistik o‘yin tuyg‘usini yaratdi.\r\n\r\nMaydoni 224 kv.m bo‘lgan, kirish joyiga nisbatan bir necha pog‘onali ikki balandlikdagi zal ichki makonning asosiy xususiyati sifatida o‘ylab topilgan va haykaltaroshlikni namoyish qilish uchun mo‘ljallangan. Asosiy ko‘rgazma maydonlari joylashgan ikkinchi qavatda uning atrofida tutashgan qator xonalar joylashtirilgan (1836 kv. m). Bo‘sh maydonda stendlarni istalgan holatda o‘rnatish imkoniyati mavjud bo‘lib, rang-tasvir va dekortiv-amaliy san’at asarlarini namoyish etish rejalashtirilgan edi.\r\n\r\nBo‘sh devorlari bo‘lgan binoda Xayrutdinov har bir xonada xolis (neytral) kunduzgi yorug‘likni yaratishga harakat qildi – u bunga tomga o‘rnatilgan ikki qatorli yorug‘lik yoritgichlari orqali erishdi. Ikki balandlikdagi atriumga kelsak, u dastlab o‘ylab topilgan 50 ta yoritgichlar orqali yoritilgan, bu binoning asosiy vizual va texnologik diqqatga sazovor joylaridan birini tashkil qiladi.\r\n\r\nYoritish bilan bir qatorda, tomdagi deraza (lyukarna)lar binoni haddan tashqari qizib ketishdan himoya qildi: yoz kunlarida ochiq qoldirilib, ular Markaziy Osiyo an’anaviy me’morchiligi tomonidan ishlab chiqilgan ayvon usulini aylanib  o‘tib, zalni pastdan yuqoriga tomon shamollatish uchun xizmat qilgan. Umuman olganda, binoda sun’iy shamollatish va muzlatish tizimi yo‘q edi. Arxitektorni qo‘llanilgan materiallar va rejalashtirish texnikasining tabiiy imkoniyatlaridan to‘liq foydalanish istagi boshqargan. Soyalar o‘yinida ifodalangan estetik samaraga qo‘shimcha ravishda, arklar qatori bir-biriga burchak ostida joylashgan quyosh ekranlarini taqdim etdi. Asosiy termal yukni o‘ziga olib, arklar qatori uni ichkariga o‘tkazmaydi, chunki devor ikki qator devor sifatida ko‘zda tutilgan bo‘lib, qatlamlar orasidagi bo‘shliqlarda shamollatish uchun havo oqimi ham ta’minlangan.\r\n\r\nQurilish ishlari texnologiyasi va loyiha mazmunidagi jiddiy oʻzgarishlar 1974-yil 20-oktabr sobiq Oʻzbekiston SSR va respublika Kommunistik partiyasi tashkil topganligining 50 yilligiga bagʻishlangan Koʻrgazmalar zali ochilishi toʻgʻrisidagi mafkuraviy talabdan kelib chiqdi. Natijada, obyekt o‘z vaqtida topshirildi, ya'ni qurilish 27 oy o‘rniga 23 oyda yakunlandi. Tanlov komissiyasi ishlarning yuqori sifatini qayd etdi.\r\n\r\nVaqt o‘tishi bilan Ko‘rgazma zali bir nechta bezatish to‘lqinlarini boshdan kechirdi. Dastlab, 1970-yillarning oxirida uning ikki xil yorug‘likdagi atriumining devori ganch o‘ymakorligi bilan bezatilgan, keyin foyening kirish qismidagi shifti ganch qoplangan. 2000-yillarda allaqachon zinapoyalardagi oddiy yog‘och panjaralar geometrik naqshli bezaklar bilan almashtirildi. Boshqa o‘zgarishlar ham ro‘y berdi: ikkinchi qavatdagi ko‘rgazma maydonchalari ustidagi yuqori yorug‘ik yoritgichlari yopildi (hozir bu erda faqat sun’iy yorug‘lik qo‘llaniladi) va atrium chuqurchasi nol darajaga tenglashtirildi. \r\n\r\n2000-2010-yillarda Rassomlar uyushmasi oʻrniga bino egasiga aylangan Badiiy akademiya piyodalar galereyasini qurish orqali oʻz maydonini kengaytirishga bir necha bor urinib koʻrdi. \r\n\r\nRafael Xayrutdinov vafotigacha (2015-yil) bu urinishlarga qarshi boʻlib, uning rejasi va koʻrinishini tubdan oʻzgartirmagan holda binoni yangi sharoitlarga moslashtirish rejalarini tuzishga harakat qildi. Ammo, binoda sodir bo‘lgan o‘zgarishlarga qaramay, deyarli yarim asr o‘tib Ko‘rgazmalar zali Toshkent modernizmining eng haqiqiy saqlanib qolgan yodgorliklaridan biri bo‘lib qolmoqda.\r\n","main_text_ru":"В конце 1960-х годов в столице Узбекистана стали поднимать вопрос о возведении специального помещения для художественных выставок. Завершение строительства Дворца выставок в Вильнюсе и начавшиеся работы по проектированию подобных комплексов в Ашхабаде и Минске давали основания добиваться возведения сооружения подобного типа и в Ташкенте.\r\n\r\nЗа строительство Выставочного зала Союза художников взялся ташкентский архитектор Рафаэль Хайрутдинов, а его проект был лично одобрен и поддержан руководителем Узбекистана Шарафом Рашидовым.\r\n\r\nХайрутдинов спроектировал параллелепипед, поставленный на широкую платформу с парадными лестницами. Он обнес его аркадой с прогулочной открытой галереей на уровне первого этажа, а его соавтор Фархад Турсунов покрыл арки стилизованным узором с использованием мотива хлопковой коробочки. Аркада стала главным выразительным элементом сооружения: задуманная как складчатая структура плоских элементов, изображающих половину стрельчатой арки с характерной для исламской архитектуры геометрией, они не смыкались друг с другом. Эта разомкнутость создавала ощущение легкости и даже постмодернистской игры.\r\n\r\nДвухсветный зал площадью 224 кв.м, заглубленный на несколько ступеней относительно входа, был задуман доминантой интерьера и предназначался для экспонирования скульптуры. Вокруг него на втором этаже была разбита анфилада, где располагались основные выставочные площади (1836 кв. м). В свободном пространстве с возможностью установки стендов в произвольных местах предполагалось экспонировать живопись и декоративно-прикладное искусство.\r\n\r\nВ здании с глухими стенами Хайрутдинов стремился создать нейтральное дневное освещение в каждом зале — этого он добился за счет двух рядов зенитных фонарей, установленных на крыше. Что касается двухсветного атриума, он был освещен через 50 оригинально задуманных окон-люкарн, составляющих одну из главных визуальных и технологических изюминок здания.\r\n\r\nПараллельно с освещением люкарны защищали здание от перегрева: будучи открытыми в летние дни, они служили для вертикального проветривания зала, обыгрывая прием шипанг, выработанный традиционной архитектурой Центральной Азии. В здании в целом не была предусмотрена искусственная вентиляция и кондиционирование. Архитектором руководило стремление использовать в полной мере естественные возможности используемых материалов и планировочных приемов. Помимо эстетического эффекта, выражающегося в игре теней, складчатая аркада представляла собой солнцезащитные экраны, расставленные под углом друг к другу. Принимая на себя главную тепловую нагрузку, аркада не передавала ее вовнутрь, т.к. стена была задумана двойной, и в промежутках между слоями также предусматривался вентиляционный поток воздуха.        \r\n\r\nСерьезные изменения в технологии строительных работ и содержании проекта повлекло идеологическое требование открыть Выставочный зал к 50-летней годовщине образования УзССР и компартии республики, которую было решено отмечать 20 октября 1974 года. В результате объект был сдан вовремя, т.е. строительство было осуществлено за 23 месяца вместо 27. Приемная комиссия отметила высокое качество работы. \r\n\r\nС ходом времени Выставочный зал подвергся нескольким волнам декоративизации. Сначала, в поздние 1970-е годы, стена его двухсветного атриума была украшена резьбой по ганчу. Затем ганч покрыл потолок входной части фойе. Уже в 2000-е годы простые деревянные перила на лестницах были заменены декоративными с геометризированным орнаментом. Произошли и другие изменения: были закрыты верхние зенитные фонари над выставочными пространствами второго этажа (теперь здесь используют только искусственный свет), а заглубление атриума было снивелировано до нулевого уровня. В 2000-е и 2010-е годы Академия художеств, ставшая вместо Союза художников собственником сооружения, неоднократно предпринимала попытки увеличить его площадь за счёт застройки прогулочной галереи. До самой смерти (2015) Рафаэль Хайрутдинов противодействовал этим попыткам и пытался составить планы адаптации здания к новым условиям без радикального изменения его планировки и внешнего облика. Но несмотря на изменения, случившиеся со зданием, спустя почти полвека Выставочный зал остается одним из наиболее аутентично сохранившихся памятников ташкентского модернизма.","main_text_en":"In the late 1960s, architects and authorities started to recognize the need to construct a specialized art exhibition space in the Uzbek capital. The completion of Vilnius’s Exhibition Palace and ongoing similar projects in Ashgabat and Minsk helped this project gain momentum. \r\n\r\nRafael Khayrutdinov, a Tashkent architect, spearheaded the design and construction of the Exhibition Hall. His plans received personal endorsement and support from Sharaf Rashidov, then the leader of Uzbekistan.\r\n\r\nKhayrutdinov envisioned a parallelepiped structure set atop an expansive platform, complete with grand staircases. This was enveloped by an arcade that featured an open-air gallery on the ground floor. Working alongside Khayrutdinov, Farhad Tursunov adorned the arches with stylized patterns, drawing inspiration from the cotton boll motif. This arcade emerged as the hallmark of the building, designed as a layered arrangement of flat components that formed half of a pointed arch, a nod to Islamic architectural geometry. The arches were deliberately left open, imbuing the structure with a feeling of lightness and postmodernist flair.\r\n\r\nThe interior boasted a two-level hall, covering 224 square meters, set a few steps below the entrance. Conceived as the focal point of the interior space, this hall was dedicated to sculpture exhibitions. Surrounding it on the second floor was an enfilade housing the principal exhibition areas, spanning 1,836 square meters. These open spaces were designed to accommodate paintings and decorative arts, allowing for flexible placement of display stands.\r\n\r\nKhayrutdinov took careful measures to provide each hall with neutral daylight, achieved through a series of skylights on the roof. The two-story atrium was specially illuminated by 50 uniquely designed roof windows, serving as both visual and functional highlights of the structure.\r\n\r\nBesides lighting, these windows offered thermal control features. Open during summer, they facilitated vertical ventilation, employing vernacular Central Asian cooling techniques. The building was deliberately devoid of artificial ventilation and air conditioning, leveraging instead the natural attributes of the materials and design elements used. The layered arcade, for example, acted as a sun shield, angled in a way to bear the brunt of the thermal load without transferring it indoors.\r\n\r\nDue to the political directive to inaugurate the hall by October 20, 1974—in celebration of the 50th anniversary of the Uzbek SSR and its Communist Party—significant changes in construction technology and design processes were implemented. Despite the time constraints, the construction was completed in an expedited 23-month timeline and garnered widespread acclaim for its quality.\r\n\r\nOver the years, the Exhibition Hall has seen various decorative modifications. In the late 1970s, traditional plaster carvings were applied to the walls of the two-story atrium, later extending to the foyer ceiling. The 2000s saw the replacement of simple wooden railings with ornamental ones featuring geometric designs. Other changes include the closure of upper skylights and leveling of the atrium floor. Ownership also shifted from the Union of Artists to the Academy of Arts, which made repeated attempts to expand the building by encroaching upon the open-air gallery. Until his passing in 2015, Khayrutdinov resisted these efforts, advocating for preserving the original design. Despite these transformations, the Exhibition Hall remains an authentically preserved icon of Tashkent’s modernist heritage nearly half a century later.","address":"Sharof Rashidov ko‘chasi 40-uy","address_ru":"улица Шарафа Рашидова, 40","address_en":"Sharaf Rashidov Street, 40","video_presentation_url":null,"geolocation":"41.308848, 69.266849","threed_model_url":null,"audio_presentation_url":null,"order_num":null},{"id":18,"title":"\"Moviy gumbazlar\" kafesi","title_ru":"Кафе «Голубые купола»","title_en":"Blue Domes Café","historical_title":null,"historical_title_ru":"","historical_title_en":null,"photo_url":"photo/1697209120_0.jpg","build_period":"1970","status":"охраняется государством","arcitectors_text":"Vil Muratov","arcitectors_text_ru":"Виль Муратов","arcitectors_text_en":"Vil Muratov","desc":"“Moviy gumbazlar” me’morchiligidagi zamonaviy shakllar va tarixiy unsurlarning uyg‘unligi darhol toshkentliklar qalbidan joy o‘ldi. Bugungi kunga qadar kafe juda mashhur bo‘lib, shaharning me’moriy belgilaridan biri bo‘lib qolmoqda.","desc_ru":"Соединение современных форм и исторических элементов в архитектуре «Голубых куполов» сразу полюбилось ташкентцам. По сей день кафе пользуется исключительной народной популярностью и остаётся одной из архитектурных икон города.","desc_en":"The blend of modern forms and traditional elements in the architecture of Blue Domes Café instantly won the hearts of Tashkent residents. To this day, it enjoys exceptional public popularity and remains one of the architectural icons of the city.","main_text":"“Moviy gumbazlar” kafesi Toshkentdagi modernizm me’morchiligi tarixining asosiy bo‘g‘inlaridan biriga aylandi, bu Markaziy Osiyo me’moriy merosidan o‘zlashtirilgan shakllarning zamonaviy me’morchilik bilan o‘zaro bog‘langan holda rivojlanishi bilan ajralib turadigan yo‘nalishni belgilab berdi.\r\n\r\nKafe 1970-yilda shahar markazidagi yangi xiyobonda ochilgan bo‘lib, u sobiq Lenin muzeyi singari “yubiley ob’ekti” hisoblangan va sobiq ittifoq asoschisi tavalludining 100 yilligiga bag‘ishlangan.\r\n\r\nYosh meʼmor Vil Muratov bevosita Oʻzbekiston shaharlarining tarixiy meʼmorchiligiga taalluqli tasvirni tanladi. Qurilish rejasini kvadratlarga bo‘lib, ularga oltita katta gumbaz, uchta o‘rta va uchta kichik gumbazlarni joylashtirdi hamda ularni konus shaklidagi ustunlarga ko‘tardi. Rang jihatidan me’mor Samarqand gumbazlariga xos bo‘lgan qadama naqshli feruzadan foydalangan. Yarim dumaloq turtib chiqqan unsurlar tufayli o‘z ustunligini saqlab qolgan karniz birlashtiruvchi unsur vazifasini o‘tadi.\r\n\r\nBinoning tashqi ko‘rinishining o‘ziga xos qismi xiyobonning asosiy yon tomonida joylashgan havzalar edi. Suv sathida aks etgan kafe an’anaviy o‘zbek choyxonasi qiyofasiga yaqinlashdi.\r\n\r\nMuassasa 150 o‘ringa mo‘ljallangan bo‘lib, qishki va yozgi zallarning bo‘sh joylari bir-biriga ulanib ketgan hamda erkin assimetrik tartib bilan ajralib turardi, ular ikkita darajaga bo‘lingan, biri ikkinchisiga nisbatan tik (vertikal) ravishda uchta zinapoyada joylashgan. Kafe rejasi bir nechta hududlarni birlashtirdi: jovonli kiraverish (lobbi), bufetli qishki zal, gumbazlar ostidagi terrasrlarda yozgi zal va ish joyi.\r\n\r\nBeton va gipsdan tashqari, qurilish uchun materiallar turli xil marmar turlari bo‘lib, ulardan qishki zalning devorlari va pollari yotqizilgan, shuningdek, ikkita bezakli hovuzning yon tomonlari bo‘lgan ustun ostidagi tosh plita (stilobat). Keramika plitalari ham ishlatilgan. Bundan tashqari, binoning ichkarisi (interyer)ga an’anaviy amaliy san’at buyumlari qo‘yilgan: yog‘och o‘ymakorligi, ganch o‘ymakorligi va misgarlik.\r\n\r\n“Moviy gumbazlar”ni qabul qilish turlicha edi. Bir tomondan, bino tezda mashhur bo‘lib ketgan edi: ishtiyoq bilan suratga olindi va bosma nashrlarda ko‘paytirildi. Hatto, televideniyeda suratga olish uchun mashhur joyga aylandi, shekilli, boshqa sovet megapolislari fonida ham, respublikaning tarixiy markazlari fonida ham O‘zbekiston poytaxti me’morchiligi qanday bo‘lishi kerakligi haqidagi Toshkent jamiyati va shahar mehmonlarining umumiy g‘oyalariga to‘g‘ri keldi. Biroq, Toshkent me’morchiligi ustaxonasi haqidagi ichki tasavvurlar ancha murakkab va avvaliga keskin salbiy edi.\r\n\r\nBiroq o‘zgaruvchan tushunchalar Toshkentning zamonaviy me’morchiligida tarixiy ma’lumotnomalarni asta-sekin qonuniylashtirdi va ommalashtirdi. Kafe loyihasidan keyin me’morchilik merosi va milliy mavzularni talqin qiluvchi boshqa ko‘zga ko‘ringan modernistik binolar paydo bo‘ldi. Toshkentda paydo bo‘lgan bu o‘ziga xos jarayon Oʻzbekiston viloyatlarida ham tarqala boshladi.\r\n\r\n2000-yillarda va 2010-yillarning birinchi yarmida “Moviy gumbazlar” jiddiy tarzda qayta qurilib, ichki qismining qimmatli qismlari, shuningdek, yopiq qishki xonaga aylantirilgan yozgi zali yo‘qotildi. Shu bilan birga, gumbazlarning o‘zi bezaklar bilan “bezatilgan”, o‘zining asl ma’nosini yo‘qotgan peshayvonning taramlangan botiqli panjaralari noaniq shakl va maqsadli yangi hajmlar bilan qoplangan.\r\n\r\nShunga qaramay, “Moviy gumbazlar” juda mashhur bo‘lib, xalq orasida juda ommaviy bo‘lib, Toshkentning me’moriy timsollaridan biri bo‘lib qolmoqda.\r\n","main_text_ru":"Кафе «Голубые купола» стало одним из ключевых звеньев в истории модернистской архитектуры Ташкента, обозначив направление, которое характеризовалось интеграцией в современную архитектуру форм, заимствованных из архитектурного наследия Центральной Азии.\r\n\r\nКафе открылось в 1970 году на новом бульваре в центре города, который, как и Музей Ленина, считался «юбилейным объектом» и был приурочен к 100-летней годовщине со дня рождения основателя СССР.\r\n\r\nМолодой архитектор Виль Муратов выбрал образ, непосредственно отсылающий к исторической архитектуре городов Узбекистана. Разбив план здания на квадраты, он вписал в них шесть больших куполов, три средних и три маленьких купола, и поднял их на конусовидные колонны. В цветовом отношении архитектор ориентировался на мозаичную бирюзу, характерную для куполов Самарканда. Объединяющим элементом служил карниз, сохранивший модульность благодаря полуциркульным выступающим элементам.\r\n\r\nХарактерной частью внешнего облика здания были бассейны, разбитые со стороны главной аллеи бульвара. Отражаясь в водной глади, кафе сближалось с образом традиционной узбекской чайханы.\r\n\r\nЗаведение было рассчитано на 150 посадочных мест. Пространства зимнего и летнего залов перетекали друг в друга и отличались свободной асимметричной планировкой, разбитой на два уровня с вертикальным смещением одного относительно другого на три лестничных ступени. План кафе комбинировал несколько зон: вестибюль с гардеробом, зимний зал с буфетом, летний зал на террасах под куполами и рабочее пространство. \r\n\r\nПомимо бетона и штукатурки, материалами для здания послужили различные сорта мрамора, из которого были выложены стены и пол зимнего зала, а также стилобат с бортиками двух декоративных бассейнов. Также была использована керамическая плитка. Кроме того, в интерьеры были инкрустированы предметы традиционного прикладного искусства: резьба по дереву, резьба по ганчу и чеканка по меди.\r\n\r\nВосприятие «Голубых куполов» было довольно неоднозначным. С одной стороны, здание быстро стало популярным: его охотно фотографировали и воспроизводили в печати. Оно стало популярным местом телесъемок и, по всей видимости, соответствовало общим представлениям как ташкентского общества, так и гостей города о том, какой должна быть архитектура столицы Узбекистана на фоне других советских мегаполисов, а также на фоне исторических центров республики. Однако внутренние восприятия ташкентского архитектурного цеха были гораздо более сложными и на первых порах — подчеркнуто негативными.\r\n\r\nОднако меняющийся контекст постепенно легитимизировал и популяризировал исторические отсылки в современной архитектуре Ташкента. За проектом кафе последовало множество других выдающихся модернистских построек, цитирующих архитектурное наследие и интерпретирующих национальную тематику. Появившись в Ташкенте, тенденция стала распространяться и в регионах Узбекистана.\r\n\r\nВ 2000-х и первой половине 2010-х годов «Голубые купола» были серьезно перестроены, утратив ценные части своего интерьера, а также летний зал, трансформированный в закрытое зимнее помещение. Сами купола при этом были «украшены» орнаментом, лишившись изначального лаконизма, а рифленые ограды веранды — закрыты новыми объемами невнятной формы и назначения.\r\n\r\nНесмотря на это, «Голубые купола» продолжают пользоваться исключительной народной популярностью и в массовом сознании остаются одной из архитектурных икон Ташкента.","main_text_en":"Blue Domes Café became a pivotal point in the history of Tashkent’s modernist architecture, marking a direction characterized by the integration of forms and elements borrowed from the architectural heritage of Central Asia into contemporary designs.\r\n\r\nThe café opened in 1970 on a new boulevard in the city center, which, like the Lenin Museum, was timed to coincide with the 100th anniversary of Vladimir Lenin’s birth.\r\n\r\nYoung architect Vil Muratov chose a design that directly referred to the historical architecture of Uzbek cities. Dividing the building plan into squares, he incorporated six large domes, three medium ones, and three small ones, and elevated them on conical columns. In terms of color, the architect drew inspiration from the mosaic turquoise characteristic of the domes of Samarkand. A unifying element was the cornice, which retained modularity thanks to its semicircular protruding elements.\r\n\r\nThe pools located on the side of the main boulevard alley were a defining feature of the building’s exterior. Reflected in the water, the café evoked the image of a traditional Uzbek teahouse.\r\n\r\nThe establishment was designed to accommodate 150 seats. The spaces of the winter and summer halls flowed into each other and featured a free asymmetrical layout, divided into two levels with a vertical shift of three stair steps between them. The café’s plan combined several zones: a vestibule with a cloakroom, a winter hall with a buffet, a summer hall on terraces under the domes, and kitchen space.\r\n\r\nIn addition to concrete and plaster, various types of marble were used to construct the building, from which the walls and floors of the winter hall were laid, as well as the stylobate with the edges of two decorative pools. Ceramic tiles were also used. In addition, objects of traditional applied art were inlaid into the interiors: wood carving, plaster carving, and copper chasing.\r\n\r\nThe reception of Blue Domes was quite ambiguous. On the one hand, the building quickly became popular: it was eagerly photographed and published in print. It became a popular location for television filming and, apparently, met the general expectations of both Tashkent society and city visitors about what the architecture of the capital of Uzbekistan should look like as opposed to other Soviet megapolises, as well as to other historical cities of the republic. However, the internal perceptions of the Tashkent architectural community were much more complex and initially—emphatically negative.\r\n\r\nHowever, the changing context gradually legitimized and popularized historical references in Tashkent’s contemporary architecture. The café project was followed by a multitude of other outstanding modernist buildings that quoted architectural heritage and interpreted traditional Central Asian motifs. Emerging in Tashkent, the trend began to spread to other regions of Uzbekistan as well.\r\n\r\nIn the 2000s and the first half of the 2010s, Blue Domes was significantly rebuilt, losing valuable parts of its interiors, as well as the summer hall, which was transformed into a closed winter space. The domes themselves were decorated with ornamentation, losing their original simplicity, and the ribbed veranda railings were closed with new volumes of unclear shape and purpose.\r\n\r\nDespite this, Blue Domes continues to enjoy exceptional public popularity and in popular consciousness remains one of the architectural icons of Tashkent.","address":"Sharof Rashidov ko‘chasi 77-uy","address_ru":"улица Шарафа Рашидова, 77","address_en":"Sharaf Rashidov Street, 77","video_presentation_url":null,"geolocation":"41.306764, 69.267145","threed_model_url":null,"audio_presentation_url":null,"order_num":null},{"id":19,"title":"Sharof Rashidov ko‘chasidagi turar-joy binosi","title_ru":"Жилой дом на улице Шарафа Рашидова","title_en":"Residential Building on Sharaf Rashidov Street","historical_title":null,"historical_title_ru":"","historical_title_en":null,"photo_url":"photo/1697209140_0.jpg","build_period":"1970-е","status":"не охраняется государством","arcitectors_text":"Noma‘lum","arcitectors_text_ru":"неизвестен","arcitectors_text_en":"unknown","desc":"1970-yillarning oʻrtalarida qurilgan turar-joy majmualariga namuna sifatida Sharaf Rashidov shoh koʻchasi boʻylab joylashgan va “Moviy gumbazlar” xiyoboniga qarama-qarshi yetti qavatli katta binoni keltirish mumkin.","desc_ru":"Характерный пример жилых домов улучшенной планировки середины 1970-х годов — большое семиэтажное здание тянется вдоль проспекта Шарафа Рашидова и выходит окнами на бульвар «Голубые купола».","desc_en":"A typical example of enhanced residential housing design from the mid-1970s, this expansive seven-story building stretches along Sharaf Rashidov Street, its windows overlooking Blue Domes Boulevard.","main_text":"Ushbu inshoot modernistik shakllarda individual loyiha bo‘yicha qurilgandir. Imorat “Sharaf Rashidov” shoh ko‘chasi va “Afrosiyob” ko‘chasi (sobiq “Kosmonavtlar” shoh ko‘chasi)da joylashgan bir necha binolardan iboratdir. Me’morlar uning birinchi qavatlarida savdo maydonchalarini, xiyobonga qaragan yuqori qavatlarida esa rassomlarning ustaxonalarini joylashtiradi.\r\n\r\nAfsuski, arxivlarda bu inshoot haqida hech qanday ma‘lumot saqlanib qolinmagan, ammo izlanishlar davom etmoqda va biz imkon qadar tezroq ma’lumotlarni yangilashga umid qilamiz.\r\n","main_text_ru":"Дом был построен по индивидуальному проекту в модернистских формах. Он состоит из нескольких корпусов, расположенных на проспекте Шарафа Рашидова (в прошлом — проспекте Ленина) и улице Афросиаб (в прошлом — проспекте Космонавтов). Его первые этажи были отведены под торговые площади, а на последних этажах, выходящих на бульвар, архитекторы расположили мастерские художников.\r\n\r\nК сожалению, об этом доме не сохранилось информации в архивах, но исследование продолжается, и мы надеемся обновить информацию при первой возможности.","main_text_en":"Conceived through a custom, modernist design, the building comprises several blocks situated on Sharaf Rashidov Street (formerly known as Lenin Avenue) and Afrosiab Street (previously Cosmonauts Avenue). Its lower levels were reserved for commercial spaces, while the upper floors, overlooking the boulevard, were allocated for artists' studios.\r\n\r\nRegrettably, no archival records concerning this building have survived. However, research is ongoing, and we hope to update the information at the earliest opportunity.","address":"Sharof Rashidov ko‘chasi 40A-uy","address_ru":"улица Шарафа Рашидова, 40А","address_en":"Sharaf Rashidov Street, 40A","video_presentation_url":null,"geolocation":"41.305763, 69.265685","threed_model_url":null,"audio_presentation_url":null,"order_num":null},{"id":20,"title":"“Kosmonavtlar” metro bekati","title_ru":"Станция метро «Космонавтлар»","title_en":"Kosmonavtlar Metro Station","historical_title":null,"historical_title_ru":"«Проспект Космонавтов»","historical_title_en":"Cosmonauts Avenue Metro Station","photo_url":"photo/1697209159_0.jpg","build_period":"1984","status":"не охраняется государством","arcitectors_text":"Sergo Sutyagin,\r\nSergey Sokolov\r\n","arcitectors_text_ru":"Серго Сутягин,\r\nСергей Соколов","arcitectors_text_en":"Sergo Sutyagin,\r\nSergei Sokolov","desc":"“Kosmonavtovlar” metro bekati xalqaro e’tirofga sazovor bo‘ldi va u darhol Toshkent aholisi sevimli joyiga aynaladi. Me’morlar uning dizayni orqali cheksiz kosmos atmosferasini etkazishga va kosmonavtika tarixidagi muhim lahzalarni e’tirof etishga harakat qilishadilar.","desc_ru":"Станция метро «Проспект Космонавтов» завоевала международное признание и сразу полюбилась ташкентцам. Через ее оформление архитекторы стремились передать атмосферу безграничного космоса и осветить знаковые моменты в истории космонавтики.","desc_en":"The Cosmonauts Avenue metro station became an immediate hit among Tashkent residents. Through its design, architects aimed to convey the atmosphere of the endless cosmos and highlight key milestones in the history of space exploration.","main_text":"Toshkent metropoliteni 1977-yilda Markaziy Osiyoda birinchilardan boʻlib ishga tushirilgan. Uning birinchi yo‘lini loyihalashda barokko dekorativizmini modernizmning qat’iyligi bilan uyg‘unlashtirilgan turli xil me’moriy va monumental echimlarga e’tibor qaratiladi.\r\n\r\nArxitektor Sergo Sutyagin rahbarlik qilgan “Kosmonavtlar” bekati 1984-yil 7-dekabrda ochiladi va ikkinchi yo‘lning bir qismiga aylanadi. Bekat nomi yonida joylashgan “Kosmonavtlar” xiyobonidan olgan va bu oʻz navbatida Toshkent viloyatida tugʻilgan birinchi oʻzbek kosmonavti Vladimir Janibekov siymosi bilan bogʻliq.\r\n\r\nStansiya dizayni kosmik mavzularga bag‘ishlangan: qandil stansiya tepasining butun uzunligi bo‘ylab cho‘zilgan bo‘lib, u majoziy ma’noda Somon yo‘liga ishora qiladi va devorlari koinotni tadqiq qilish va zabt etishdagi muhim bosqichlarni aks ettiruvchi o‘n ikkita freska medalyonlari bilan bezatilgan. Hammasi mifologiyadan boshlanadi – dastlabki freskalardan birida Ikar tasvirlanadi. Kosmonavtikaning tarixidan oldingi davri keladi boshlaydi – bunda xronologik jihatdan samarqandlik hukmdor va astronom Mirzo Ulug‘bek birinchi o‘rinda, koinotga parvozlar nazariyotchisi Konstantin Tsiolkovskiy va bosh konstruktor Sergey Korolev ikkinchi o‘rinda turadi. Keyin birinchi kosmonavt Yuriy Gagarin, birinchi ayol kosmonavt Valentina Tereshkova, koinotga chiqqan birinchi kosmonavt Aleksey Leonov va nihoyat, bekat nomi bag‘ishlangan Vladimir Janibekov tasvir etiladi. Rasmlar galereyasi odamlar tomonidan emas, balki voqealar bilan yopiladi: dastlabki freska birinchi oyga uchuvchiga, ikkinchisi “Apollon-Soyuz” kosmik loyihasiga, uchinchisi avval sotsialistik, keyin esa boshqa mamlakatlardan “Mir” va “Salyut” boshqariladigan sovet stansiyalariga tashrif buyurgan kosmonavtlarni birlashtirgan “Interkosmos” dasturiga bag‘ishlanadi.\r\n\r\nBekatning keyingi va, ehtimol, eng takrorlanmas elementi – bu o‘ziga xos profilning maxsus ishlab chiqarilgan elementlaridan yig‘ilgan devorlarning mozaik qoplamasidir. Ushbu elementlarning gorizontal qatorlari oq rangdan boshlanib, ultramarinning nozikroq turi bilan tugaydigan rangli naqshda qilinadi. Sergo Sutyagin tomonidan qayta-qayta eslatib o‘tilgan va aniq tasavvurga ko‘ra kengaytma zulmatda ko‘rinmay qoladigan cheksiz makon hissini yaratish uchun mo‘ljallangandir.\r\n\r\nKengaytirilgan makonning ta’siriga erishish uchun bekatning standart balandligi 60 sm ga oshiriladi va qo‘llab-quvvatlovchi ustunlarning qalinligi kamayadi. Miltillagan qora shisha bilan qoplangan ustunlar deyarli o‘zlarining moddiyligini yo‘qotadilar va yuqoridan osilgan massa parvoz va vaznsizlik xususiyatiga ega bo‘ladilar.\r\n\r\nBa’zi tanqidiy ovozlarga qaramay, bekat ochilgan paytdanoq shaharning “arxitektura xitiga” aylanadi va mutaxassislar tomonidan yuqori baholanadi. Oʻzbekiston mustaqilligi davrida Toshkentga xorijiy meʼmorlar kela boshlaganidan soʻng, bekat tez-tez uning umumiy eklektik fonda qatʼiy modernistik qiyofasini ajratib turadigan turli professional nashrlarda ko‘rinish bera boshlaydi. 1992-yildan beri bekat “Kosmonavtlar” deb nomlanadi.\r\n\r\nUshbu loyihada kosmik mavzuga yondashuv g‘ayrioddiy sababga ko‘ra yuzaga keladi: aslida bu kelajakni kutish emas, balki o‘tmishni yodga olish haqida edi. “Kosmonavtlar” bekati eruvgarchilikning asosiy utopizmidan butunlay mahrum edi. Uning metafizik kosmosi dilgirdir va xotiralar bilan to‘ldiriladi. U kelajakka emas, balki o‘tmishga qaratilgan va kosmonavtikaning “Ikardan to hozirgi kungacha” muzeylangan sahifalari, boshqa panteon kabi, kosmik tarixning birinchi ta’sis hujjatlarini nomoyon qilgan holda o‘tmishni hozirgi kunga hukmronlik qiladi va kelajakni ahamiyatsiz qiladi.","main_text_ru":"Первый в Центральной Азии, ташкентский метрополитен открылся в в 1977 году. При проектировании его первой линии была сделана ставка на разнообразие архитектурных и монументальных решений, сочетавших барочный декоративизм со строгостью модернизма.\r\n\r\nСтанция «Проспект Космонавтов» — строительством которой руководил архитектор Серго Сутягин — стала частью второй линии, которая была открыта 7 декабря 1984 года. Она ведет свое название от Проспекта космонавтов, на котором она была расположена, который в свою очередь связан с фигурой первого узбекистанского космонавта и уроженца Ташкентской области Владимира Джанибекова. \r\n\r\nОформление станции посвящено космической тематике: вдоль всей длины потолка станции тянется люстра, образно отсылающая к Млечному пути, а стены украшены двенадцатью медальонами-фресками, изображающими важные вехи изучения и покорения космоса. Начинается всё с мифологии — на одной из начальных фресок изображён Икар. Затем идет предыстория космонавтики — в которой хронологически на первом месте оказывается самаркандский правитель и астроном Мирзо Улугбек, а за ним — теоретик космических полётов Константин Циолковский и главный конструктор Сергей Королёв. Затем представлены первый космонавт Юрий Гагарин, первая женщина-космонавт Валентина Терешкова, первый космонавт, вышедший в открытый космос, Алексей Леонов и, наконец, тот, кому подспудно была посвящена станция — Владимир Джанибеков. Замыкают картинную галерею не люди, а события: одна фреска посвящена первому луноходу, вторая — космическому проекту Союз-Аполлон, третья — программе Интеркосмос, объединившей сначала космонавтов социалистических, а затем и других стран, посещавших советские пилотируемые станции «Мир» и «Салюты».\r\n\r\nСледующий и, возможно, наиболее оригинальный элемент станции — мозаичная облицовка стен, набранная из специально изготовленных элементов особого профиля. Горизонтальные ряды этих элементов выполнены в цветовой растяжке, начинающейся с белого и кончающейся наиболее темным оттенком ультрамарина. Согласно очевидной — и многократно упоминавшейся Серго Сутягиным — ассоциации, растяжка была призвана порождать ощущение бесконечного космоса, растворяющегося в темноте.\r\n\r\nДля достижения эффекта расширенного пространства стандартная высота станции была увеличена на 60 см, а также была уменьшена толщина несущих колонн. Облицованные мерцающим темным стеклом, они почти утрачивали материальность, а нависающая сверху масса обретала свойство парения и невесомости.\r\n\r\nНесмотря на отдельные критические голоса, с момента открытия станция немедленно стала «архитектурным хитом» города и была высоко оценена специалистами. С началом посещения Ташкента иностранными архитекторами в период независимости Узбекистана она нередко попадала в различные профессиональные публикации, выделявшие ее строгий модернистский облик на общем эклектичном фоне. C 1992 года станция носит название «Космонавтлар».\r\n\r\nОбращение к космической теме в данном проекте произошло по необычному поводу: фактически речь шла не о предвосхищении будущего, а мемориализации прошлого. Станция «Проспект космонавтов» была напрочь лишена мажорного утопизма оттепели. Её собственный метафизический космос меланхоличен и наполнен реминисценциями. Он обращен не в будущее, а в прошлое — и музеефицированные страницы космонавтики «от Икара до наших дней», как и любой другой пантеон, заставляют прошлое довлеть над настоящим и делают будущее менее значительным на фоне свершившихся первых учредительных актов космической истории.","main_text_en":"Inaugurated in 1977, Tashkent’s metro system was the first in Central Asia. The design of its initial line emphasized a blend of diverse architectural and monumental elements, marrying baroque-like exuberance with modernist simplicity.\r\n\r\nLed by architect Sergo Sutyagin, the Cosmonauts Avenue station was built on the metro’s second line, which opened on December 7, 1984. The station draws its name from Cosmonauts Avenue where it was situated, an avenue itself named in honor of Vladimir Dzhanibekov,  Uzbekistan’s first astronaut and a native of the Tashkent region.\r\n\r\nThe station’s aesthetic is steeped in cosmic themes: a chandelier, extending the full length of the ceiling, metaphorically represents the Milky Way, while the walls are decorated by twelve medallion frescoes, each capturing a seminal chapter in the quest to explore and conquer space. The narrative begins with mythology—a fresco of Icarus appears among the earliest. This is followed by the prehistory of space travel, starting with Ulugh Beg, the sultan of Samarkand and astronomer, and proceeding to space theorists Konstantin Tsiolkovsky and chief designer Sergey Korolev. Next come frescoes of Yuri Gagarin, the first cosmonaut; Valentina Tereshkova, the first female cosmonaut; Alexey Leonov, the first cosmonaut to walk in space; and lastly, Vladimir Dzhanibekov, the station’s indirect dedicatee. Closing the visual gallery are frescoes devoted not to individuals but to seminal events: one commemorates the first lunar rover, another the Soyuz-Apollo mission, and a third the Interkosmos program that initially united astronauts from socialist countries and later from other nations visiting the Soviet manned stations Mir and Salyut.\r\n\r\nAnother standout feature is the station’s mosaic wall cladding, made up of custom-designed elements. These elements are arranged in horizontal rows, forming a color gradient that begins with white and concludes with the darkest shade of ultramarine. According to Sergo Sutyagin, the gradient aims to invoke the sensation of boundless space, dissolving into darkness.\r\n\r\nTo enhance the sense of spatial expanse, the station’s standard height was increased by 60 cm, and the thickness of the structural columns was reduced. Cloaked in glistening dark glass, these columns almost lose their material presence, while the hovering mass above takes on an ethereal, weightless quality.\r\n\r\nDespite a few critical voices, the station emerged as an instant “architectural hit” and garnered high praise from experts. Since Uzbekistan’s independence, and the ensuing influx of foreign architects to Tashkent, the station has made frequent appearances in architectural publications, lauded for its stringent modernist aesthetics. In 1992, it was renamed “Kosmonavtlar,” in Uzbek.\r\n\r\nInterestingly, the station’s cosmic theme serves not to anticipate the future, but to memorialize the past. Gone is the buoyant utopianism of the Khrushchev Thaw era; in its place is a metaphysical realm imbued with melancholy and nostalgia. The focus is not on what lies ahead, but on what has been. The “museumified” milestones of space history—from Icarus to today—act like a pantheon, allowing the past to overshadow the present and rendering the future less significant by comparison to the seminal acts of space exploration history.","address":"Afrosiyob ko‘chasi (metro bekati)","address_ru":"улица Афросиаб (станция метро)","address_en":"Afrosiab Street (metro station)","video_presentation_url":null,"geolocation":"41.315368, 69.270601","threed_model_url":null,"audio_presentation_url":null,"order_num":null},{"id":21,"title":"“Jemchug” turar-joy binosi","title_ru":"Жилой дом «Жемчуг»","title_en":"Zhemchug Residential Building","historical_title":null,"historical_title_ru":"","historical_title_en":null,"photo_url":"photo/1697209176_0.jpg","build_period":"1985","status":"охраняется государством","arcitectors_text":"Ofeliya Aydinova","arcitectors_text_ru":"Офелия Айдинова","arcitectors_text_en":"Ofelia Aidinova","desc":"“Jemchug” (Marvarid) eksperimental turar-joy binosi qat’iy ijtimoiy eksperimentdir. 16 qavatli “vertikal mahalla” sifatida qurilgan bu inshoot anʼanaviy oʻzbek uy-joy qurilishi elementlari va oʻz davrining eng yangi qurilish texnologiyalari oʻzida mujassamlaydi.","desc_ru":"Экспериментальный жилой дом «Жемчуг» — это радикальный социальный эксперимент. Задуманный как 16-этажная «вертикальная махалля», он соединил в себе элементы традиционного узбекского домостроения и новейшие строительные технологии своего времени.","desc_en":"One of the most original buildings in Tashkent, Zhemchug represents a radical experiment in new forms of communal living. Conceived as a 16-story “vertical mahalla,” it melded local vernacular designs with the latest construction techniques.","main_text":"Keyinchalik birinchi qavatda joylashgan do‘kon nomiga bag‘ishlangan “Jemchug” eksperimental turar-joy binosining o‘ziga xos arxitekturasi toshkentlik me’morlarning innovatsion ruhini, mahalliy sharoitga asoslangan yangi shakl va yechimlar izlanishini to‘liq aks ettiradi.\r\n\r\n1960-yillarning oxiri va 1970-yillarda eksperimental arxitektorlar ishlagan asosiy mavzulardan biri Eski shaharni rivojlantirishga mos keladigan sanoat uylarining yangi turlarini izlash edi.\r\n\r\nMahalla jamiyati tipologiyasidan, yaʼni Markaziy Osiyoning anʼanaviy shahar ijtimoiy hayotining asosi boʻlib xizmat qiladigan kichik tuman uyushmasidan ilhomlanib “Jemchug” meʼmori Ofeliya Aidinova dadil yechim taklif qiladi. U 16 qavatli “vertikal mahalla” ni yaratishdan iborat bo‘lib, unda xonadonlarning uch qavatli uchastkalari o‘z hovlilariga ega bo‘lib, qo‘shnilar kommunal hayotning turli shakllarini tashkil qilishlari mumkin edi: oilaviy va umumiy bayramlarni tashkil qilish, sport bilan shug‘ullanish yoki o‘yin maydonchalarini obodonlashtirish. Shuni esda tutish kerakki, an’anaviy mahallalarda aholining faqat oilaviy turar-joy ichida shaxsiy hovlilari bo‘lgan. Ushbu an’anani meros qilib olgan holda, me’mor tomonidan taklif qilingan jamoaviy hovlilar uni bir vaqtning o‘zida rivojlantiradi: mahallaning umumiy turmush tarzi qo‘shilgan makonda jamoalarning rivojlanishi uchun yangi turtki bo‘lishi maqsadga olinadi.\r\n\r\nAidinova uyining eksperimental tabiati, birinchi navbatda, qurilish maydonchasida monolit beton devorlarni barpo etish, qurilish fabrikalarini va yig‘ma elementlarni qimmatbaho tashishni chetlab o‘tishga imkon beradigan yangi qurilish texnologiyasida edi.\r\n\r\nRejaga ko‘ra, Aidinovaning yechimi lift shaxtali minoraga nisbatan nosimmetrik bo‘lgan ikki qismdan iboratdir. Shaxtaga tutashgan xonadonlarga o‘tishni ta’minlaydigan galereyalar mavjud bo‘lib, oshxona va hammom derazalari ham ularga qaraydi. Xonadonlardagi an’anaviy o‘zbek ayvonini eslatuvchi yozgi xona, hovli va yashash joylarni bog‘laydigan ochiq maydon o‘ziga xos mazmunni hosil qiladi.\r\n\r\n16 qavatli bino vertikal tarafdan qaraganda uch qismga bo‘lingan: pastki qismida yerto‘la, turar-joy binosiga kirish sathi, do‘konlar bilan tijorat hududi va texnik qavat joylashgan; o‘rtada – umumiy foydalanishi uchun “osma hovli” bilan beshta uch qavatli bloklarni o‘z ichiga oladi; yuqori qismida esa texnik qavat, basseynli tom, tekis quyoshli “soyabonlar” ostidagi joylar va kechqurun yonib turadigan ikki qavatli nur taratuvchi halqali lift minorasidan iborat.\r\n\r\n“Jemchug” bir ongda noyob me’moriy ob’ekt sifatida tan olinadi va 1985-yilda Arxitektorlar Ittifoqining oltin medali va diplomi bilan taqdirlanadi.\r\n\r\nShunga qaramasdan, yig‘ma elementlardan foydalanmasdan tez va arzon sanoat qurilishi texnologiyasini ishlab chiqish bo‘yicha tajriba maqsadlarga zid natijalarga olib keladi. 1985-yilda qurib bitkazilgan qurilish kamida olti yil davom etadi va uning narxi o‘xshash xonandonlarga ega  turar-joy binosi narxidan bir necha baravarga oshib ketadi.\r\n\r\nDastlab, bino Beshag‘och maydoniga yaqinroq, “Eski shahar” hududida qurilishi kerak edi, ammo keyinchalik qurilish joylashuvi markazda barpo etilgan xiyobonga ko‘chiriladi. Geografik jihatdan masofa bir kilometrdan ko‘proq edi, ammo shaharning bu qismlarida hayot tarzi sezilarli darajada farq qilar edi. Uy anʼanaviy oʻzbek mahallasi turmush tarziga ega boʻlmagan “yangi Toshkent” markazida quriladi. Bu tumanda oddiy uy-joy binolariga odatlanmagan mansabdor shaxslar, yirik sanoat korxonalari ishchilari va aholining boshqa imtiyozli guruh vakillari yasha boshlaydi.\r\n\r\nBinokorlik 1985-yilda mamlakatda “qayta qurish” boshlanganida yakunlanadi. Aholi uyushmasi uchun obodonlashtirilgan jamoaviy joylar asta-sekin shaxsiy ajralishining umumiy to‘lqini va xususiylik kurashi ta’sir etadi.\r\n\r\nAmmo Aidinovaning arxitektura orqali yangi hamjamiyat yaratish haqidagi asl utopik g‘oyasining quvvati butunlay yo‘qolmaydi: shahar mifologiyasida saqlanib qoladi va aholi “boshqacha” yashaydigan “maxsus uy” haqidagi hikoyalarni ilhomlantirishda davom etadi. “Jemchug” shaharning eng taniqli binolaridan biri bo‘lib, u ko‘pincha mashhur blogerlar va sayyohlarning e’tiborini tortadi. Bino haqida videokliplar, reportajlar va fotosessiyalar yaratiladi.","main_text_ru":"Уникальная архитектура экспериментального жилого дома, впоследствии названного «Жемчугом» по имени магазина, расположенного на первом этаже, в полной мере отразила новаторский дух ташкентских архитекторов и их поиск новых форм и решений, укорененных в местном контексте.\r\n\r\nОдним из главных сюжетов, над которым работали архитекторы-экспериментаторы в конце 1960-х и в 1970-е годы, был поиск новых типов индустриального жилья, пригодного для интеграции в застройку Старого города.\r\n\r\nВдохновлённая типологией махалли, т. е. квартального сообщества, которое служит основой социальной жизни традиционного среднеазиатского города, архитектор «Жемчуга» Офелия Айдинова предложила радикальное решение. Оно заключалось в создании 16-этажной «вертикальной махалли», в которой трехэтажные секции квартир имели бы собственные дворы, в которых соседи могли бы организовывать различные формы коммунальной жизни: устраивать семейные и общие праздники, заниматься спортом или обустраивать детские площадки. Следует иметь в виду, что в традиционных махаллях у жителей были лишь индивидуальные дворы внутри семейного дома. Наследуя этой традиции, коллективные дворы, предложенные архитектором, одновременно развивали ее: коллективный уклад махалли должен был получить новый импульс для развития сообществ в добавленном общем пространстве.\r\n\r\nЭкспериментальный характер дома Айдиновой заключался прежде всего в новой строительной технологии, которая позволяла возводить монолитные бетонные стены на месте стройки, минуя домостроительные комбинаты и дорогостоящую транспортировку сборных элементов.\r\n\r\nВ плане решение Айдиновой состоит из двух частей, симметричных по отношению к башне с лифтовыми шахтами. К шахте примыкают галереи, которые обеспечивают проход к квартирам, на них же выходят форточки кухонных и ванных помещений. Специфическим сюжетом было летнее помещение в квартирах, напоминающее традиционный узбекский айван, открытую часть дома, связывающую внутренний двор и жилые помещения. \r\n\r\nВертикально 16-этажный дом был разделен на три части: нижнюю, включающую подвал, уровень входа в жилой дом, коммерческий уровень с магазинами и технический этаж; среднюю, включающую пять жилых трехэтажных блоков с “висячим двором” для совместного пользования жильцами блока; и верхнюю, содержащую технический этаж, крышу с бассейном, затененные пространства под плоскими солнечными “зонтами” и лифтовую башню с двухэтажным световым обручем, который зажигается вечерами.\r\n\r\n“Жемчуг” был сразу признан как уникальный архитектурный объект и в 1985 году был награжден золотой медалью и дипломом Союза архитекторов СССР.\r\n\r\nТем не менее, эксперимент по отработке технологии быстрого и дешевого индустриального строительства без использования сборных элементов привел к результатам, противоположным первоначальным целям. Строительство, завершившееся в 1985 году, длилось не менее шести лет, и его стоимость многократно превзошла стоимость типового жилого дома с аналогичным количеством квартир.\r\n\r\nИзначально дом предполагали строить ближе к площади Бешагач, в черте “Старого города”, однако впоследствии место строительства перенесли к разбитому в центре бульвару. Географически дистанция составляла чуть более километра, но образ жизни в этих частях города существенно отличался. Дом был построен в центре «нового Ташкента», которому не был свойствен образ жизни традиционной узбекской махалли. В этом районе жили чиновники, работники крупных производств, представители других привилегированных групп населения, не привыкшие организовываться в низовые жилищные сообщества. \r\n\r\nСтроительство завершилось в 1985 году, когда в стране началась перестройка, подвергшая усиливавшейся деструкции коллективистские ценности советского общества. Коллективные пространства, обустроенные для сообщества жильцов, постепенно затронула общая волна частных обособлений и борьбы за приватность. \r\n\r\nНо энергия первоначальной утопической идеи Айдиновой о создании нового сообщества через архитектуру не утрачена полностью: сохранившаяся в городской мифологии, она продолжает вдохновлять рассказы об “особенном доме”, где жители живут “по-другому”. “Жемчуг” — это одно из самых узнаваемых зданий в городе, он часто становится объектом внимания популярных блогеров и туристов, о нем создаются видеоклипы, репортажи и фотосессии.","main_text_en":"The unique architecture of the experimental residential building called Zhemchug (“Pearl”)—which was named after a jewelry shop on the ground floor—captures the innovative spirit of Tashkent’s architects who sought new forms and solutions informed by local context.\r\n\r\nIn the late 1960s and 1970s, these experimental architects were particularly interested in finding new types of industrial housing suitable for the existing urban fabric of the Old City.\r\n\r\nInspired by the typology of the mahalla—a community-centric neighborhood fundamental to traditional Central Asian cities—Ophelia Aydinova, the architect behind Zhemchug, envisioned a radical design. She proposed a 16-story “vertical mahalla,” where each three-story section had its own courtyard where residents could engage in a range of communal activities, from family and public celebrations to sports and children’s games. In traditional mahallas, residents typically had only individual courtyards within their family homes. Building on this tradition, the architect proposed collective courtyards as an evolution of the concept. The intention was to give the collective structure of the mahalla a new impulse, thereby fostering the development of communities through the addition of communal space.\r\n\r\nAydinova’s experimental design primarily relied on a new construction technology that allowed for the erection of monolithic concrete walls on-site, eliminating the need for pre-fabricated elements and costly transportation. Her layout consists of two symmetrical sections centered around a tower containing the elevator shafts. Galleries attached to the shaft facilitate access to apartments and also feature small windows for kitchens and bathrooms. A distinctive feature in the apartments is a summer space reminiscent of the traditional Uzbek iwan, an open area connecting the courtyard to the living spaces.\r\n\r\nThe 16-story building is vertically divided into three sections: the lower part, which includes the basement, the entrance to the residential building, a commercial level with stores, and a technical floor; the middle part, encompassing five residential three-story blocks with a “suspended courtyard”; and the upper section, housing another technical floor, a rooftop pool, shaded areas beneath umbrella structures, and an elevator tower with a two-story light ring that illuminates in the evenings.\r\n\r\nZhemchug was immediately recognized as a remarkable architectural project and, in 1985, was awarded the gold medal and diploma by the Union of Architects of the USSR.\r\n\r\nHowever, the experiment to develop a method for rapid and inexpensive industrial construction without prefabricated elements led to outcomes contrary to the initial goals. The construction, completed in 1985, lasted no less than six years, and its cost significantly exceeded that of a standard apartment building with a similar number of units.\r\n\r\nOriginally, the house was planned to be built closer to Beshagach Square, within the boundaries of the Old Town. However, the construction site was later moved to a boulevard in the city center. Geographically, the distance was just over a kilometer, but the lifestyle in these parts of the city differed significantly. The building was erected in the heart of “new Tashkent,” an area not characterized by the traditional lifestyle of the Uzbek mahalla. This district was predominantly occupied by officials, large enterprise workers, and other privileged population groups unaccustomed to the practices of grassroots housing communities.\r\n\r\nThe construction was completed in 1985, at a time when the country was undergoing perestroika, which intensified the erosion of the collectivist values of Soviet society. The collective spaces, designed for a vibrant community life, were gradually transformed by a general trend towards individual separation and privacy.\r\n\r\nYet, the spirit of Aydinova’s original utopian idea of molding a new community through architecture persists. Still resonating within urban mythology, it continues to inspire tales of the “exceptional house” where residents live “differently.” Zhemchug stands as one of the most original buildings in the city, frequently capturing the attention of popular bloggers and tourists, and serving as the backdrop for music videos, media stories, and photo sessions.","address":"Buyuk Turon ko‘chasi 77-uy","address_ru":"улица Буюк Турон, 77 ","address_en":"Buyuk Turon Street, 77","video_presentation_url":null,"geolocation":"41.302981, 69.266898","threed_model_url":null,"audio_presentation_url":null,"order_num":null},{"id":22,"title":"Markaz-7 kichik tumani","title_ru":"Микрорайон Ц-7","title_en":"Microdistrict C-7","historical_title":"","historical_title_ru":"","historical_title_en":null,"photo_url":"photo/1697210658_0.jpg","build_period":"1967–1969 ","status":"не охраняется государством","arcitectors_text":"G.Koporovskiy (GAP, KiyevZNIIEP),\r\nB. Kravchuk, \r\nKarakis,\r\nGranatkin,\r\nKutsevich\r\n","arcitectors_text_ru":"Г. Копоровский (ГАП, КиевЗНИИЭП), \r\nБ. Кравчук,\r\nКаракис,\r\nГранаткин,\r\nКуцевич","arcitectors_text_en":"G. Koporovsky (GAP, KyivZNIIEP), \r\nБ. Kravchuk,\r\nKarakis,\r\nGranatkin,\r\nKutsevich","desc":"Markaz-7 kichik tumani Kiyevda ishlab chiqilgan hamda Toshkentning iqlim sharoitiga moslashtirilgan takrorlanmas rejalashtirish yechimlari bilan ajralib turadi.","desc_ru":"Микрорайон Ц-7 выделяется оригинальными планировочными решениями, адаптировавшими типовые серии, разработанные в Киеве, к климатическим условиям Ташкента.","desc_en":"Microdistrict C-7 stands out with its original urban planning which adapted Ukrainian designs for Tashkent’s distinct climate conditions.","main_text":"1966-yilgi vayronkor zilziladan so‘ng Sovet Ittifoqinining barcha hududlaridan kelgan me’mor va quruvchilar Toshkentni tiklashga yordam berishadi. Maxsus uyushma komissiyasi tuziladi, uning maqsadi namunali seriyalar asosida sanoat uy-joylarini tez va tejamkor qurish edidir.\r\n\r\nShaharning ba’zi yangi kichik tumanlari sezilarli darajada boshqalardan farq qilar edi: bu Ukraina me’morlari va quruvchilari tomonidan loyihalashtirilgan va qurilgan Markaz-7 kvartali hamda Muskovitlar tomonidan qurilgan Markaz-1, 2, 4, 5 va 6; va leningradliklar loyihasi bo‘yicha qurilgan Markaz-13 kvartallari. Boshqa hollarda, kichik tumanlarning loyihalari Toshkentda yaratilib, binolarning loyihalari esa boshqa respublikalarda ishlab chiqiladi va Chilonzor B-24 kvartal misolida ushbu respublika vakillari tomonidan barpo etiladi. Ba’zi respublikalar shunchaki o‘zlarining quruvchilari va jihozlarini jo‘natishadi.\r\n\r\nBoshqa respublikalardan kelgan me’morlar tomonidan loyihalashtirilgan kichik tumanlar Toshkentda va ba’zi hollarda Moskvada sinovdan o‘tkaziladi. Masalan, “Ukraina kvartali” nomli Markaz-7 atrofida ko‘plab mutaxassislar va muassasalar ishtirokida jiddiy muhokama boshlanadi. Toshkentlik meʼmorlar bu yerda koʻproq qavatli va yaxshilangan sxemali tajriba uylarini qurishga intilishgan, ammo Moskva bunga ruxsat bermasdan, qurilish zichligini oshirish boʻyicha koʻrsatmalar beradi. O‘z navbatida, toshkentlik me’morlar ukrainalik hamkasblari tomonidan taklif etilgan xonadonlar joylashuvini tanqid qilishadi, buning natijasida kichik tumandagi turli tipdagi xonadonlar o‘rtasidagi mutanosiblik sezilarli darajada o‘zgaradi: 4 xonali xonadonlar soni kamaydi, lekin 2- va 3 xonali xonadonlar maydoni kengayadi.\r\n\r\nQurilish ishlari uch bosqichda amalga oshiriladi. Avvalo, 4 qavatli binolar barpo etiladi. Ikkinchi bosqichda bolalar va maktab muassasalari maydoni, shuningdek, savdo va jamoat markazi quriladi. Kichik tuman har biri 280 o‘rinli uchta bog‘cha, o‘yin maydonchalari va alohida sinf xonalari bo‘lgan 2600 o‘rinli maktabni o‘z ichiga oladi. Uchinchi bosqichda 9–12 qavatli binolar quriladi. Ko‘p qavatli binolar namunasini Afrosiyob ko‘chasi bo‘ylab uchratish mumkin. Bu yerda to‘qqiz qavatli to‘rtta bir xil inshootlar joylashgan va ularning har biri parallelepipeddan iborat bo‘lib, har tomondan lodjiyali galereyalar va quyoshdan himoya qiluvchi panjaralar bilan o‘raladi. Har bir qavatda sakkiztadan bir va ikki xonali xonadonlar mavjud.\r\n\r\nMarkaz-7 kichi tumanini rivojlantirishda ko‘plab eksperimental echimlar qo‘llaniladi. Kievdan kelgan me’morlarining taklifiga binoan loyiha yozda sovutilgan havoni etkazib berish uchun isitish tizimidan foydalanish ko‘zda tutiladi. Shuningdek, suv havzalari va favvoralar tizimi, Ukraina florasini ifodalovchi manzarali daraxtlarni ekish ham nazarda tutiladi.\r\n\r\n\r\n“Xalqlar doʻstligi” sovet mafkurasini oʻzida mujassam etgan tuman qiyofasi Oʻzbekiston va Ukraina me’morchiligining uygʻunlanishi ko‘rsatish ko‘zda tutiladi. Ukraina SSRning yuqori martabali amaldorlaridan biri ta’kidlaganidek, “o‘zbek va ukrain xalqlarining uzilmas qardoshlik rishtalari beton, kulolchilik va obodonlashtirishda mujassam bo‘ladi”.","main_text_ru":"После разрушительного землетрясения 1966 года архитекторы и строители со всего СССР помогали восстанавливать Ташкент. Была создана специальная союзная комиссия, целью которой было максимально быстрое и экономичное возведение индустриального жилья на основе типовых серий.\r\n\r\nНекоторые новые микрорайоны города серьезно отличались от других: прежде всего это квартал Ц-7, спроектированный и построенный украинскими архитекторами и строителями; Ц-1, 2, 4, 5 и 6, построенные москвичами; и Ц-13, возведенный по проекту ленинградцев. В других случаях проекты микрорайонов были ташкентскими, а проекты домов создавались в других республиках, чьи представители их затем и возводили — например, чиланзарский квартал В-24. Некоторые республики просто посылали своих строителей и технику. \r\n\r\nМикрорайоны, запроектированные архитекторами в других республиках, проходили двойную апробацию: в Ташкенте и, в некоторых случаях, в Москве. Например, вокруг «Украинского квартала» Ц-7 разгорелась серьезная дискуссия с участием многих экспертов и институтов. Ташкентские архитекторы стремились к возведению здесь экспериментальных домов повышенной этажности и улучшенной планировки, однако Москва на это разрешение не дала, но спустила указание увеличить плотность застройки. В свою очередь, ташкентские архитекторы подвергли критике планировку квартир, предложенную украинскими архитекторами, в результате чего существенно изменились пропорции между различными типами квартир в микрорайоне: уменьшилось число 4-комнатных квартир, но увеличились площади 2- и 3-комнатных. \r\n\r\nСтроительство велось в три этапа. В первую очередь построили зону 4-этажных домов. Во вторую — зону детских и школьных учреждений, а также торгово-общественного центра. Микрорайон включал в себя три детских сада на 280 мест каждый, детские площадки и школу на 2600 учащихся с обособленными блоками классных комнат. В третью очередь были построены дома высотной этажности (9–12 этажей). Пример высотной застройки можно увидеть вдоль улицы Афросиаб, где стоят четыре идентичные пары девятиэтажных домов. Каждый из них состоит из параллелепипеда, окруженного со всех сторон галереями с лоджиями и солнцезащитными решетками. На каждом этаже располагаются восемь одно- и двухкомнатных квартир.\r\n\r\nВ застройке микрорайона Ц-7 было применено немало экспериментальных решений. Согласно видению киевских архитекторов, проект предполагал использование отопительной системы для подачи охлажденного воздуха в летнее время. Также была продумана система плескательных бассейнов и фонтанов и посадка декоративных деревьев, представляющих украинскую флору.\r\n\r\nВоплощая ключевую советскую идеологему «дружбы народов», в облике района должны были слиться архитектуры Узбекистана и Украины. Как отметил один высокопоставленный чиновник Украинской ССР, «в бетоне, керамике и озеленении воплотятся нерушимые братские узы узбекского и украинского народов».","main_text_en":"In the aftermath of the catastrophic earthquake in 1966, architects and builders from all corners of the USSR came to Tashkent to assist in its reconstruction. A special all-union commission was established with the express aim of rapidly and economically building standardized mass housing.\r\n\r\nThe city’s newly designed microdistricts varied significantly: most notably C-7, designed and constructed by Ukrainian architects and builders, stands out. Others, like C-1, 2, 4, 5, and 6 were executed by Muscovites, while C-13 was developed based on a Leningrad project. In other instances, the initial plans for the microdistricts were local to Tashkent, but the building designs originated in other republics—take for example, B-24. Some republics merely dispatched their construction crews and equipment.\r\n\r\nPlans for microdistricts conceived in other republics underwent a two-step approval process: first in Tashkent and sometimes additionally in Moscow. The “Ukrainian Quarter” C-7 sparked considerable debate among a broad range of experts and institutions. Tashkent architects had ambitions to build experimental high-rises with enhanced designs. However, Moscow vetoed this but directed an increase in building density. Subsequently, Tashkent architects critiqued the Ukrainian-proposed apartment layouts, leading to a notable shift in the balance of apartment types in the district: the number of four-room units decreased, but the sizes of two- and three-room units expanded.\r\n\r\nThe construction unfolded in three phases. Initially, a zone comprising four-story buildings was erected. This was followed by an area designated for children’s and educational facilities, as well as a commercial and community center. The microdistrict features three kindergartens, each for 280 children, playgrounds, and a school accommodating 2,600 students. The final phase witnessed the construction of high-rise buildings ranging from 9 to 12 stories. An example of this high-rise development can be observed along Afrosiab Street, where four sets of identical nine-story buildings stand. Each building is a parallelepiped structure enveloped on all sides by galleries featuring balconies and sun-shading latticework. Every floor houses eight one- and two-room apartments.\r\n\r\nMicrodistrict C-7 incorporates a variety of experimental solutions. According to Kyiv architects, the plan included using the heating system to circulate cooled air during the summer. Additionally, a system of splash pools and fountains was considered, along with the planting of decorative trees representative of Ukrainian flora.\r\n\r\nReflecting the cornerstone Soviet ideology of the “friendship of peoples,” the district’s design aimed to merge the architectural styles of Uzbekistan and Ukraine. As one senior official from the Ukrainian SSR put it, “in the concrete, ceramics, and landscaping, the unshakable fraternal bonds between the Uzbek and Ukrainian people will be manifest.”\r\n","address":"Yoqub Kolas, Afrosiyob, Taras Shevchenko, Islom Karimov ko‘chalari oralig‘ida","address_ru":"между улицами Якуба Коласа, Афросиаб, Тараса Шевченко, Ислама Каримова ","address_en":"between Yakub Kolas, Afrosiab, Taras Shevchenko, Islam Karimov streets","video_presentation_url":null,"geolocation":"41.303512, 69.275402","threed_model_url":null,"audio_presentation_url":null,"order_num":null},{"id":23,"title":"110-sonli maktab binosida jo‘ylashgan mozaika pannosi","title_ru":"Мозаика на здании школы № 110","title_en":"Mosaic Mural at School No. 110","historical_title":null,"historical_title_ru":"","historical_title_en":null,"photo_url":"photo/1697209204_0.jpg","build_period":"1969","status":"не охраняется государством","arcitectors_text":"Vladimir Kutkin ","arcitectors_text_ru":"Владимир Куткин ","arcitectors_text_en":"Vladimir Kutkin ","desc":"Shoir Taras Shevchenko tasvirlangan monumental mozaik pannosi 1966-yilgi zilziladan keyin ukrainalik me’mor va quruvchilar tomonidan eksperimental kichik tumandagi maktab binosini bezab turadi.","desc_ru":"Монументальное мозаичное панно с изображением поэта Тараса Шевченко украшает здание школы в экспериментальном микрорайоне, построенном украинскими архитекторами и строителями после землетрясения 1966 года.","desc_en":"A monumental mosaic mural featuring Ukrainian poet Taras Shevchenko adorns the building of a school in the experimental microdistrict, constructed by Ukrainian architects and builders after the 1966 earthquake.","main_text":"Taras Shevchenko ko‘chasida joylashgan 110-sonli maktab binosi Markaz-7 kichik tumanining ikkinchi bosqichdagi qurilishida barpo etiladi. 2600 nafar oʻquvchiga moʻljallangan maktabdan tashqari inshoot 280 oʻrinli uchta bogʻcha va oʻyin maydonchalarini oʻz ichiga oladi.\r\n\r\nMe’mor Iosif Karakis loyihasi bo‘yicha qurilgan maktab sirlangan galereyalar va yashil hovlilar bilan tutashgan 12 ta ikki qavatli bloklardan iboratdir. Maktabda o‘qish va dam olish uchun eng qulay sharoitlar yaratilgan: keng sinf xonalari, ikkita faollar va sport zallari, qishki va yozgi suzish havzalari, sport maydonchalari, qo‘shimcha darslari bor guruhlar uchun yotoq xonalari, sinfl xonalari, tamaddixona va 20 ming kitobga mo‘ljallangan kutubxona. 110-maktab Karakisning O‘zbekistondagi birinchi loyihasi emas edi. Ikkinchi jahon urushi yillarida ukrainalik me’mor Toshkent abraziv zavodi va Farhod GES qurilishiga rahbarlik qiladi.\r\n\r\n1969-yilda ukrainalik rassom Vladimir Kutkin maktabning basseyn binosi devoriga “Buyuk Kobzar” deb nomlangan ulkan mozaika pannosini yig‘adi. Pannoda kobzani ushlab turgan va uning asarlari qahramonlari qurshovidagi Taras Shevchenko tasvirlangan.\r\n\r\n2002-yilda panno oldida haykaltarosh Leonid Ryabtsevning buyuk shoirga bag‘ishlangan haykali o‘rnatiladi. Ochilish marosimida Ukraina sobiq Prezidenti Leonid Kuchma ishtirok etadi.","main_text_ru":"Здание школы №110, расположенной на улице Тараса Шевченко, было частью второй очереди строительства микрорайона Ц-7. Помимо школы, рассчитанной на 2600 учащихся он включал в себя три детских сада на 280 мест каждый и детские площадки.\r\n\r\nПостроенная по проекту архитектора Иосифа Каракиса, школа состоит из комплекса 12 двухэтажных блоков, соединённых остеклёнными галереями и объединённых зелёными внутренними двориками.  В школе были созданы максимально удобные условия для учебы и отдыха: просторные классы, два актовых и спортивных зала, плавательные бассейны — зимний и летний, спортивные площадки, спальные комнаты для групп продленного дня, учебные кабинеты, столовая и библиотека на 20 тысяч томов. Школа №110 была далеко не первым проектом Каракиса в Узбекистане. В военные годы украинский зодчий руководил строительством Ташкентского Абразивного завода и Фархадской ГЭС.\r\n\r\nВ 1969 году на стене бассейнового корпуса школы украинский художник Владимир Куткин собрал грандиозное мозаичное панно под названием «Большой кобзарь». Работа изображает Тараса Шевченко с кобзой в руках в окружении персонажей его произведений.\r\n\r\nВ 2002 году перед панно был установлен памятник великому поэту, работы скульптора Леонида Рябцева. На открытии присутствовал Президент Украины Леонид Кучма.","main_text_en":"Situated on Taras Shevchenko Street, School No. 110 was built during the second construction phase of Microdistrict C-7. Beyond the school, which can accommodate up to 2,600 students, the district also features three kindergartens, each with 280 available spots, as well as children’s playgrounds.\r\n\r\nConceived by architect Iosif Karakis, the school is an intricate complex of 12 two-story blocks. These are interconnected by transparent galleries and further unified by green inner courtyards. Designed to offer the perfect environment for both education and leisure, the school boasts spacious classrooms, dual-purpose auditoriums and sports halls, seasonal swimming pools, athletic fields, nap rooms for extended-day groups, specialized study rooms, a dining hall, and a library with 20,000 volumes. This project wasn’t Karakis’s first venture in Uzbekistan; during the wartime years, he had led the construction of important sites such as the Tashkent Abrasive Plant and the Farkhad Dam.\r\n\r\nIn 1969, Ukrainian artist Vladimir Kutkin created a striking mosaic mural on the wall of the school’s swimming pool building, titled The Great Kobzar. The artwork portrays Taras Shevchenko holding the Ukrainian folk music instrument called kobza, surrounded by characters from his literary works.\r\n\r\nFurther elevating the site’s cultural and diplomatic significance, a sculpture of the esteemed poet created by Leonid Ryabtsev was installed in front of the mural in 2002. The unveiling ceremony was attended by then-Ukrainian President Leonid Kuchma.","address":"Yoqub Kolas ko‘chasi 9-uy","address_ru":"улица Якуба Коласа, 9","address_en":"Yakub Kolas Street, 9","video_presentation_url":null,"geolocation":"41.303512, 69.275402","threed_model_url":null,"audio_presentation_url":null,"order_num":null},{"id":24,"title":"Oʻzbekiston Davlat sanʼat muzeyi","title_ru":"Государственный музей искусств Узбекистана","title_en":"State Museum of Arts of Uzbekistan","historical_title":null,"historical_title_ru":"","historical_title_en":null,"photo_url":"photo/1697209219_0.jpg","build_period":"1974","status":"не охраняется государством","arcitectors_text":"Saveli Rozenblyum,\r\nIskandar Abdulov,\r\nAnatoliy Nikiforov","arcitectors_text_ru":"Савелий Розенблюм,\r\nИскандер Абдулов,\r\nАнатолий Никифоров","arcitectors_text_en":"Savely Rosenblum,\r\nIskander Abdulov,\r\nAnatoly Nikiforov","desc":"San’at muzeyi jabhasi orqasida 1974-yilda yaratilgan, bino ta’miridan keyin shahar aholisiga qayta kashf etilgan noyob modernistik asl nusxa yashirilgan. Muzeyning eksperimental arxitekturasi va interyeri avangard ruhini aks ettiradi va uni dunyoviy ma’noga moslashtiradi.","desc_ru":"За фасадом Музея искусств скрывается уникальный модернистский оригинал 1974 года, который вновь откроется городу после реконструкции здания. Экспериментальная архитектура и интерьеры музея отразили дух авангарда и вписали его в мировой контекст.","desc_en":"Concealed behind its façade, the Museum of Arts is a modernist gem from 1974, poised for reopening after upcoming reconstruction. Its innovative design not only encapsulated the spirit of the time but also placed the building in a global context.","main_text":"Oʻzbekiston Davlat sanʼat muzeyi Markaziy Osiyodagi qadimiy sanʼat sara to‘plami va mamlakatdagi eng yirik muzeylardan biri hisoblanadi. Uning devorlarida Oʻzbekiston hududidan topilgan noyob osori-atiqalar toʻplamlari, mintaqa xalq amaliy sanʼati, XV-XX–asrlardagi Gʻarbiy Yevropa va Rossiya sanʼati hamda XX-XXI–asrlardagi Oʻzbekiston sanʼati namunalari taqdim etilgandir. Muzey kolleksiyasining eng qimmatli qismi I-III–asrlar Kushonlar davridagi haykallari hamda 1920–1930-yillardagi oʻzbek sanʼati toʻplamidir.\r\n\r\n1960-yillarning boshlariga kelib muzey joylashgan qadimiy bino yaroqsiz holga keladi. Madaniyat vazirligi muzey binolarini rekonstruksiya qilish va kengaytirish haqida o‘ylay boshlaydilar va toshkentlik arxitektor Saveli Rozenblyumga murojaat qiladilar. Ammo 1966-yil 26-aprelda zilzila natijasida muzey binosi jiddiy shikastlanadi. Mutaxassislar etkazilgan zararni qayta ta’mirlab bo‘lmaydi deb topadilar, muzeyning sara to‘plamlari vaqtincha boshqa joyga saqlash uchun o‘tkaziladi va avariya holatidagi inshootni buzish qarori qabul qilinadi. Rozenblum va uning hamkasblari Iskandar Abdulov va Anatoliy Nikiforov yangi muzey qurishiga kirishadilar.\r\n\r\nRozenblum jamoasining loyihasi asosan sinov tariqasida bo‘lgan edi. O‘sha paytda sobiq Sovet Ittifoqida birorta ham modernistik san’at muzeyi qurilmagan edi, badiy muzeylar esa 1917-yilgacha qurilgan tarixiy binolarda joylashgan edilar.\r\n\r\nBino maksimal mutanosib modernistik shakllar, ya’ni yashil tepalikka joylashtirilgan derazalar o‘rniga katta kvadrat yorug‘lik tarqatuvchi panellar o‘rnatilgan yarim-kub bilan ajralib turardi. Kubning devorlari jiddiy geometriysini yumshatadigan burchakli egri chiziqlarga ega edi. Inshootning ichida me’morlar sutli rangli stevit yordamida yoriqlikni bir tekis tarqatishga harakat qilishadi. Stevit germetik yopishtirilgan shisha yuzalardan iborat bo‘lib, ular orasida shisha tolali to‘qilmagan xolstning yorug‘lik tarqaladigan qatlami mavjud edi. Uning xususiyatlari tufayli muzey zallariga bir tekis o‘tkir porlash qoldirmaydigan tarqoq yorug‘lik kirib, kechqurun va tungi yoritishda muzeyning shaffof devorlari yorqin kristall taassurotini yaratar edi.\r\n\r\nKompozitsion jihatdan Sanʼat muzeyi loyihasi ikki kubik jildni oʻz ichiga oladi. Uzunligi 18 metr bo‘lgan birinchi kub uch darajali atriumning konturlaridan iborat bo‘lib, uning atrofida ko‘rgazma anfiladlari to‘plangandir. Ikkinchi kubning yarmi er osti qavatlariga cho‘zilgan bo‘lib, inshootning jabha ko‘rinishini tashkil etadi. Ushbu shaklning sof minimalizmi, albatta, XX asr boshlari avangardlari va birinchi navbatda suprematizm bilan assotsiatsiyalarni uyg‘otadi. Tashqi devorlarga o‘ralgan kvadratlar qatorlari faqat bu ma’noni kuchaytirardi. San’at konteksti bilan bog‘langan va u uchun fazoviy muhit yaratgan bu shakllar o‘zlarining ma’nolari va uyushmalarini vujudga keltiradi.\r\n\r\nMuzeyning yakuniy ko‘rinishi uchun yana bir ilhom manbai Yel universitetining 1963-yilda qurilgan Nodir kitoblar va qo‘lyozmalar kutubxonasi bo‘lishi mumkin. Kutubxona fotosurati 1965-yilda SSSRda bo‘lib o‘tgan ettinchi “AQSh arxitekturasi” ko‘rgazmasida katalogida paydo bo‘ladi va Rosenblum jamoasi e’tiboridan chetda qolmaydi.\r\n\r\n1990-yillarning o‘rtalariga kelib, binoning ko‘plab materiallari, xususan, jabhada qoplangan alyuminiy plitalar estetik xususiyatlarini yo‘qotadi. Vaqt o‘tishi ularning rangi va shakliga ta’sir qiladi (haroratning tez-tez o‘zgarishi tufayli choyshablar qiyshayadi). Shu bilan birga, muzeyning o’ziga xos estetikasi Uchli arklar va ko‘k gumbazlar kabi tarixiy shakllardan foydalanishga va tartib tizimlariga taqlid qilishga urg‘u berilgan bino 1990-yillar me’morchiligiga qarama-qarshi bo‘ladi. Bu davr amaliyotiga ko‘ra binoni jiddiy va puxta o‘ylangan qayta qurishdan yoki rekonstruksiya qilishdan ko‘ra devor fasadini o‘zgartirish afzalroq bo‘ladi: stevit kvadratlari bilan teshilgan devorlar barobar sidirg‘a yorug‘li oynalar yangi jabha bilan o‘ralgan bo‘lib, uning ustiga dekorativ ustunlar va arkalar o‘rnatiladi. Shu bilan birga muzeyning ichki qismi o‘zining asl qiyofasini va o‘ziga xos bezaklarini saqlab qoladi. Muzey hozirgi kunda uning jabhalarini asl ko‘rinishiga qaytarish maqsadida rekonstruksiyaga yopilgan.","main_text_ru":"Государственный музей искусств Узбекистана — это старейшее художественное собрание Центральной Азии и один из крупнейших музеев страны. В его стенах представлены уникальные коллекции артефактов, обнаруженных на территории Узбекистана, произведения народного искусства региона, западноевропейское и российское искусство XV-XX веков и искусство Узбекистана XX и XXI веков. Самая ценная часть собрания музея — это коллекции кушанской скульптуры I-III веков и узбекское искусство 1920-х-1930-х годов.\r\n\r\nК началу 1960-х годов старинное здание, где располагался музей, обветшало. Министерство культуры стало думать о реконструкции и расширении музейных помещений и обратилось к ташкентскому архитектору Савелию Розенблюму. Но 26 апреля 1966 года здание музея серьезно пострадало от землетрясения. Эксперты признали повреждения неустранимыми, коллекцию временно перевели на хранение в другое место, а аварийное сооружение было решено снести. Розенблюм и его коллеги по мастерской — Искандер Абдулов и Анатолий Никифоров — взялись за возведение на его месте нового музея.\r\n\r\nПроект команды Розенблюма был в значительной мере экспериментальным. На тот момент в СССР не было построено ни одного модернистского музея искусства – художественные музеи размещались в исторических зданиях, чаще всего возведенных до 1917 года.\r\n\r\nЗдание характеризовалось максимально строгими модернистскими формами: полукуб, поставленный на зеленой возвышенности, с большими квадратными светорассеивающими панелями вместо окон. Стены куба имели угловые закругления, смягчающие строгую геометрию. Внутри помещения архитекторы стремились добиться ровного освещения при помощи стевита молочного цвета. Стевит представлял собой герметично склеенные стеклянные поверхности, между которыми находился светорассеивающий слой стекловолокнистого нетканого холста. Благодаря его свойствам в залы музея проникал ровный рассеянный свет, не оставляющий резких бликов, а при вечернем и ночном освещении транспарентные стены музея создавали эффект светящегося кристалла.\r\n\r\nКомпозиционно проект Ташкентского музея искусств заключал в себе два кубических объема. Первый куб, с ребром длиной 18 метров, формировался контурами трехуровневого атриума, вокруг которого группировались выставочные анфилады. Второй куб, наполовину уходящий в подземные этажи, формировал фасадный облик сооружения. Чистый минимализм этой формы, конечно, вызывал ассоциации с авангардами начала ХХ века, и прежде всего супрематизмом. Ряды квадратов, которыми были облицованы наружные стены лишь усиливали эту коннотацию. Будучи сопряженными с арт- контекстом и создавая для него пространственную среду, эти формы порождали собственные смыслы и ассоциации.\r\n\r\nЕще одним источником вдохновением для финального облика музея могла послужить библиотека редких книг и рукописей Йельского университета, построенная в 1963 году. Фотография библиотеки фигурировала в каталоге «Архитектура США», который распространялся на седьмой американской выставке в СССР в 1965 году, и не могла остаться незамеченной командой Розенблюма.\r\n\r\nК середине 1990-х годов многие материалы сооружения потеряли эстетические свойства — в частности листы алюминия, которыми был обшит фасад. Старение сказалось на их цвете и форме (листы искривились от многократных перемен температур). Одновременно изначальная эстетика Музея вошла в противоречие с архитектурой 1990-х годов, с ее акцентом на использовании исторических форм, таких как стрельчатые арки и голубые купола и имитации ордерных систем. Согласно сложившейся практике этого времени, серьезной и вдумчивой реадаптации или реконструкции здания предпочли его фасадное изменение: стены, перфорированные квадратами из стевита, были обнесены новым фасадом с матовыми стеклами, поверх которых были наложены декоративные колонны с арками. Вместе с тем, интерьер Музея в большой степени сохранил изначальный вид и оригинальную отделку. В данный момент музей закрыт на реконструкцию, в результате которой фасадам должны будут вернуть их оригинальный вид.\r\n","main_text_en":"As Central Asia’s oldest art collection and one of Uzbekistan’s most expansive museums, the State Museum of Arts of Uzbekistan showcases an eclectic range of artifacts. These include unique finds from Uzbekistan, regional folk art, as well as Western European and Russian art spanning the fifteenth to the twentieth centuries. Among its most valued collections are Kushan sculptures from the first to third centuries and seminal works of Uzbek art from the 1920s and 1930s.\r\n\r\nBy the early 1960s, the museum’s original building had fallen into disrepair. Prompted by this, the Ministry of Culture began contemplating its reconstruction and expansion, consulting Tashkent architect Savely Rosenblum for the project. However, the devastating earthquake of April 26, 1966, inflicted severe damage on the building. Deemed beyond repair by experts, the collection was temporarily relocated, and the compromised structure was slated for demolition. Rosenblum, alongside his colleagues Iskander Abdulov and Anatoly Nikiforov, assumed responsibility for erecting a new museum on the site.\r\n\r\nRosenblum’s vision was notably experimental. At that juncture, the USSR had not yet seen the construction of any modernist art museums; existing ones were typically housed in historical buildings, often dating back to before 1917.\r\n\r\nArchitecturally, the building showcased stark modernist forms: a semi-cube perched on a green hill, outfitted with expansive square panels that diffused light in lieu of traditional windows. Softened by rounded corners, the cube’s walls mitigated its rigorous geometry. Within the interior, the design aimed for uniform illumination, achieved through the use of milky-colored glass panels. Consequently, the museum spaces enjoyed a gentle, even light devoid of harsh glares. In the evenings and at night, the transparent walls produced a luminescent crystal effect.\r\n\r\nIn terms of composition, Rosenblum’s design consisted of two cubic volumes. The first cube, measuring 18 meters on each side, was shaped by a three-level atrium around which various exhibition spaces were arranged. The second cube, partially submerged beneath the ground, defined the building’s façade. Its minimalistic form drew immediate comparisons with early twentieth-century avant-garde movements, most notably Suprematism. The external walls, adorned with rows of squares, further intensified this association. \r\n\r\nAnother potential influence on the museum’s design was Yale University’s Beinecke Rare Book & Manuscript Library, completed in 1963. A photograph of this library featured in the Architecture of the USA catalog, distributed at the seventh American exhibition in the USSR in 1965—a detail unlikely to have escaped Rosenblum and his team.\r\n\r\nBy the mid-1990s, the building’s materials had begun to show signs of wear, especially the aluminum sheets that clad the façade. Aging had altered their color and warped their shape due to frequent temperature fluctuations. Additionally, the museum’s original design language clashed with the architectural styles of the 1990s, which emphasized the use of historical motifs like pointed arches, blue domes, and classical orders. Instead of a thoughtful readaptation or renovation, a façade alteration was undertaken: the glass-panel walls were encased in a new matte glass façade, adorned with decorative columns and arches. Despite these changes, the museum’s interior has largely retained its original look and finish. Currently closed for a much-anticipated renovation, the museum’s façades are expected to be restored to their initial glory.\r\n","address":"Amir Temur shoh ko‘chasi 16A-uy","address_ru":"проспект Амира Темура, 16А","address_en":"Amir Temur Avenue, 16A","video_presentation_url":null,"geolocation":"41.302691, 69.277814","threed_model_url":null,"audio_presentation_url":null,"order_num":null},{"id":25,"title":"“Ilhom” teatri, “Shodlik” mehmonxonasi","title_ru":"Театр «Ильхом», гостиница «Шодлик» ","title_en":"Ilkhom Theater, Shodlik Hotel","historical_title":"Yoshlar uyi","historical_title_ru":"Дом молодежи","historical_title_en":"House of Youth","photo_url":"photo/1697209230_0.jpg","build_period":"1975","status":"не охраняется государством","arcitectors_text":"Richard Bleze (GAP)\r\nN. Gorbenko,\r\nA. Blinov, \r\nL. Xristich, \r\nI. Vladimirova\r\n","arcitectors_text_ru":"Ричард Блезэ (ГАП),\r\nН. Горбенко,\r\nА. Блинов,\r\nЛ. Христич,\r\nИ. Владимирова","arcitectors_text_en":"Richard Bleze (GAP),\r\nN. Gorbenko,\r\nА. Blinov, \r\nL. Khristich,\r\nI. Vladimirova","desc":"Yoshlar uyining dinamik arxitekturasi ertangi kun orzulari va yosh avlodga bo‘lgan ishonch bilan erish ruhini o‘zida mujassam etgan.","desc_ru":"Динамичная архитектура Дома молодежи воплотила дух оттепели c ее мечтами о завтрашнем дне и ярко выраженной верой в молодое поколение.","desc_en":"Capturing the spirit of the Khrushchev Thaw period, the Youth House’s dynamic architecture radiated both a vision for the future and a faith in the younger generation.","main_text":"Yoshlar uyi loyihasi mehmonxona, qiziqishlar klubi, sport majmuasi va ijodiy klaster funksiyalarini o‘zida mujassam etgan madaniy, sport, mehmonxona va ko‘ngilochar markaz bo‘ladi. Bu yerda toshkentlik yoshlar maroqli hordiq chiqarishi, ijodkorlik, sport va hattoki, xonalarning tarkibiga qaraganda, siyosat bilan shug‘ullanishi, O‘zbekiston poytaxti mehmonlari esa yosh Toshkent hayoti bilan yaqindan tanishishlari mumkin edilar.\r\n\r\nArxitektor Richard Blezening dastlabki rejasida 10 qavatli 344 o‘rinli mehmonxona, 240 o‘rinli yoshlar kafe-restorani, 100 o‘rinli bar, 50 o‘rinli choyxona bo‘ladi. Bundan tashqari, binoda go‘zallik saloni, raqs zali, kitob jamg‘armasi va o‘quv zaliga ega kutubxona, suzish havzasi bo‘lgan sport zallari, to‘garak faoliyati uchun xonalar va Baxt uyi mavjud edi. Ko‘p qavatli mehmonxona binosining namunal qavatining rejasi janubiy tomonda bir va ikki kishilik mehmonxona xonalarini va shimolda besh o‘rinli xonalarni joylashtirish nazarda tutiladi. Mehmonxona tomidan kuzatuv maydoni va bar hamda raqs maydonchasi mavjud kafe sifatida foydalanish rejalashtiriladi.\r\n\r\n1966-yilda bo‘lib o‘tgan Toshkent zilzilasi shahardagi qurilish bilan bog‘liq hamma inshootga jiddiy ta’sir ko‘rsatadi. Yoshlar uyiga ishlov berish vaqti-vaqti bilan 1967-1974-yillar o‘ralig‘ida amalga oshiriladi. “Paxtakor” ko‘chasi tomondagi jabha soddalashtiriladi va bu ishlar San’at saroyi ustun turgan kontekstga yanada moslashadi. Baland korpusning egiluvchan uchlar va tayanchlari inshootning vizual xususiyatiga aylanadi: ular tufayli u individuallik va yaxlitlikka ega bo‘ladi. Qurilish 1975-yilda yakunlandi. Tashqi va ichki bezatishda me’morlar qurilish materiallarini diversifikatsiya qilishga harakat qilishadi. Xususan, labradorit, Nurota va Gazgan marmarlari, qoʻngʻir tuf, pushti chigʻanoqli jinslar, travertin, yogʻoch, alyuminiydan foydalaniladi. Ziyofat zalini loyihalashda an’anaviy xalq dekorasi, ya’ni keramika, mayolika, bo‘rttirma, ganch elementlari ishlatiladi. Bulvar yonidagi basseynda Yuriy Kiselev haykaltaroshlik qilgan “Sana” dekorativ haykali oʻrnatiladi, unda oʻzbek kiyimida oʻtirgan er-xotin tasvirlangandir. Barpo etilgan binoning dastlabki eskizlarga qaraganda ancha kam ifodalanishi nafaqat zilzila oqibatlari, balki ijtimoiy, madaniy va ko‘ngilochar ob’ektlarga xarajatlarni minimallashtirishga majbur qilgan Kosigin iqtisodiy islohotining qisqarishi bilan ham izohlanadi.\r\n\r\n1976-yilda yosh rejissyor Mark Vaylyu Davlat reja qo‘mitasining ko‘rsatmasisiz o‘zi tashkil etgan Yoshlar uyidan “Ilhom” teatri boshpanasi sifatida foydalanish g‘oyasini ilgari suradi. Natijada, oxirgi turg‘unlik davridagi eng o‘ziga xos sovet teatr jamoalaridan biri bu erda ishlash uchun ruxsat oladi. Teatr atrofida rassomlar, sozandalar, raqqosalar jamoasi shakllanadi va bu yerda ta’lim muassasasi sifatida faoliyat yurituvchi teatr studiyasi, ko‘rgazma zali vazifasini bajaruvchi foye paydo bo‘ladi. Sovet Ittifoqi parchalanganidan keyin teatr bozor iqtisodiyotiga moslasha oladi, xorijiy elchixonalar va jamg‘armalarning e’tibori doimo unga qaratiladi va hatto 2007-yilda asoschisi o‘ldirilganidan keyin ham o‘zining asl vazifalarini saqlab qoladi va shahar badiiy hayotining birlashtiruvchi klasteri rolini o‘ynashda davom etadi.\r\n\r\nQayta qurilishdan keyingi yillarda Yoshlar uyi xususiylashtiriladi, uning turli imoratlari bir necha bor egalarini o‘zgartiradi. Ko‘p qavatli qismi “Shodlik” mehmonxonasiga aylantiriladi. Ta’kidlash joizki qabulxonadan tashqari uning ko‘pgina imoratlari asl joylashuvini va ba’zi detallarini saqlab qoladi. Biroq, o‘rtacha mehmonxona ehtiyojlari bilan solishtirganda madaniy va oziq-ovqat bloki zaif ahvolga tushib qoladi. Badiiy ko‘rgazmalar o‘tkaziladigan foye va “Ilhom” teatri binolari bir necha bor ta’mirlanadi, biroq ularning ustidagi binolar “egasiz” bo‘lib, asta-sekin eskirib ketadi. Bir paytlar ikkinchi qavatdagi restoran binosi yonib ketadi. Majmuadan to‘yxona olib tashlanadi, kutubxona va o‘qish zali esa hozirgi vaqtda mavjud emas.\r\n\r\n2020-yilda rejalashtirilgan rekonstruksiya tufayli teatr deyarli o‘z maydonidan chiqarib yuboriladi. Ommaviy norozilik to‘lqini bu jarayonni to‘xtatadi, ammo voqea bu muammoning, jumladan, binoning nomoddiy tarixi, uzoq muddatli strategik yechimga muhtojligini ko‘rsatadi.","main_text_ru":"Проект Дома молодежи представлял собой культурно-спортивный, гостиничный и развлекательный центр, совмещавший функции гостиницы, клуба по интересам, спортивного комплекса и творческого кластера. Ташкентская молодежь могла здесь развлекаться, заниматься творчеством, спортом и даже – судя по составу помещений – политикой, а гости столицы Узбекистана – ознакомиться с жизнью молодого Ташкента.\r\n\r\nПервоначальный замысел архитектора Ричарда Блезэ включал 10-ти этажную гостиницу на 344 места, молодежное кафе-ресторан на 240 мест, бар на 100 мест, чайхану на 50 мест. Помимо этого, сооружение включало салон красоты, танцевальный зал, библиотеку с книгохранилищем и читальным залом, спортивные залы с плавательным бассейном, клубные помещения для кружковой работы, а также Дом бракосочетаний. Планировка типового этажа высотного гостиничного корпуса предусматривала размещение одно- и двухместных гостиничных номеров с южной стороны и пятиместных номеров с северной. Крышу гостиницы планировалось использовать как смотровую площадку и кафе с баром и танцплощадкой.\r\n\r\nТашкентское землетрясение 1966 года серьезно повлияло на все, что касалось строительства в городе. Разработка Дома молодежи спорадически велась с 1967 по 1974 гг. Фасад со стороны ул. Пахтакорской был упрощен, что сделало объект намного более согласующимся с контекстом, в котором доминировал Дворец искусств. Более пластичные торцы и опоры высотного корпуса стали визуальной приметой здания: именно благодаря им оно приобрело индивидуальность и целостность. Строительство было завершено в 1975 году. В наружной и внутренней отделке архитекторы постарались разнообразить строительные материалы. В частности, были использованы лабрадорит, нуратинский и газганский мрамор, коричневый туф, розовый ракушечник, травертин, дерево, алюминий. В решении банкетного зала применялись элементы традиционного народного декора: керамика, майолика, чеканка, ганч. В бассейне со стороны бульвара была установлена декоративная скульптура «Свидание» (скульптор Юрий Киселев), изображающая сидящую пару в традиционной узбекской одежде. То, что выстроенное здание было намного менее экспрессивным, нежели первоначальные эскизы, объяснялось не только последствиями землетрясения, но и свертыванием косыгинской экономической реформы, заставившей минимизировать расходы на социальные и культурно-зрелищные объекты.\r\n\r\nВ 1976 году молодому режиссеру Марку Вайлю пришла в голову идея использовать Дом молодежи в качестве пристанища для организованного им, без каких-либо предписаний Госплана, театра «Ильхом». В итоге здесь получил прописку один из самых оригинальных советских театральных коллективов позднего застоя. Вокруг театра сформировалось сообщество художников, музыкантов, танцоров, здесь появилась театральная студия, функционирующая как учебное заведение, и фойе, функционирующее как выставочный зал. После распада СССР театр сумел адаптироваться к рыночной экономике, к нему было неизменно приковано внимание иностранных посольств и фондов, и даже после убийства основателя (2007) он смог сохранить свои изначальные функции и продолжал играть роль объединяющего кластера художественной жизни города.\r\n\r\nВ постперестроечные годы Дом молодежи был приватизирован, различные его помещения неоднократно переходили из рук в руки. Высотная часть трансформировалась в отель «Шодлик», при этом многие ее помещения, за исключением вестибюля, сохранили изначальную планировку и некоторые детали. Однако раздутый, в сравнении с потребностями среднестатистического отеля, культурно-пищевой блок оказался в уязвимом положении. Фойе, в котором проходили художественные выставки, и помещения театра «Ильхом» несколько раз переоборудовались, но помещения над ними оказались «бесхозными» и постепенно ветшали. В определенный момент помещение ресторана на втором этаже сгорело. Дом бракосочетаний был выведен из комплекса, не существует больше и библиотеки с читальным залом.\r\n\r\nВ 2020 году театр чуть было не был выселен из занимаемых им пространств из-за планируемой реконструкции. Поднявшаяся волна общественных протестов остановила этот процесс, но инцидент продемонстрировал, что проблема нуждается в долгосрочном стратегическом решении на основании всей совокупности факторов, включающих нематериальную историю здания.","main_text_en":"Conceived as a multifunctional hub, the Youth House combined cultural, sports, hospitality, and entertainment elements under one roof. It served as a social hub where Tashkent’s youth could engage in an array of activities, from leisure and creativity to sports and even politics. Moreover, it offered visitors to Uzbekistan’s capital an opportunity to catch a glimpse of the vibrant life of young Tashkent.\r\n\r\nArchitect Richard Bleze’s original vision featured a 10-story hotel accommodating 344 guests, a youth café-restaurant with 240 seats, a bar with 100 seats, and a tea house for 50. Beyond this, the complex boasted a beauty salon, dance hall, library complete with a reading room and book storage, athletic facilities inclusive of a swimming pool, club rooms for community activities, and even a matrimonial hall.\r\n\r\nThe Tashkent earthquake of 1966 profoundly influenced all facets of construction in the city. The development of the Youth House unfolded intermittently between 1967 and 1974. Its façade, oriented toward Pakhtakor Street, was simplified to harmonize with the surrounding environment, notably dominated by the Palace of Arts. The building’s visually striking end faces and structural supports imbued it with a unique identity and structural cohesion. Finalized in 1975, the building showcased a diverse array of construction materials in both its exterior and interior finishes, ranging from labradorite and various types of marble to brown tuff and pink shell rock, along with travertine, wood, and aluminum. The banquet hall featured elements of traditional Uzbek decor, including ceramics, majolica, and metal chasing. A sculpture by Yuri Kiselev, titled Meeting, adorned the pool area, capturing a couple seated in traditional Uzbek attire. However, the finished structure fell short of its original design aspirations, a diminishment attributable not only to the earthquake’s aftermath but also to the rollback of the Kosygin economic reforms, which curtailed spending on social and cultural facilities.\r\n\r\nIn 1976, young director Mark Weil envisaged the Youth House as a venue for the Ilkhom Theater, an organization he founded without any state involvement. This initiative led to the establishment of one of the most original Soviet theatrical ensembles during the late Brezhnev era. The theater became a nexus for a diverse community of artists, musicians, and dancers. It also gave rise to an educational theater studio and an exhibition space. Despite the disintegration of the USSR, the theater adeptly navigated the transition to a market economy, consistently garnering attention from foreign embassies and foundations. Even after the tragic assassination of its founder in 2007, the theater sustained its original mission and continued to serve as a cohesive force in the city’s artistic life.\r\n\r\nIn the years following perestroika, the Youth House underwent privatization, its spaces frequently changing ownership. Its high-rise section morphed into the Shodlik Hotel, although many rooms—barring the lobby—retained their original design and features. The foyer, which had hosted art exhibitions, and the Ilkhom Theater premises underwent several modifications, while the spaces above them became derelict. At one point, the second-floor restaurant suffered a fire, and the matrimonial hall was removed from the complex, along with the library and its reading room.\r\n\r\nIn 2020, the theater faced near eviction due to proposed renovations. However, a surge of public protests stopped this development. The episode underscored the need for a sustainable, long-term solution for the building, one that would consider a multitude of factors, including its intangible history.","address":"Paxtakor ko‘chasi 5-uy","address_ru":"улица Пахтакорская, 5 ","address_en":"Pakhtakorskaya Street, 5","video_presentation_url":null,"geolocation":"41.317774, 69.261268","threed_model_url":null,"audio_presentation_url":null,"order_num":null},{"id":26,"title":"Alisher Navoiy nomidagi Kinochilar Uyi","title_ru":"Дворец кино имени Алишера Навои","title_en":"Alisher Navoi Cinema Palace","historical_title":"“Panorama” kinoteatri","historical_title_ru":"Панорамный кинотеатр","historical_title_en":"Panoramic Cinema","photo_url":"photo/1697209241_0.jpg","build_period":"1964","status":"охраняется государством","arcitectors_text":"Sergo Sutyagin,\r\nVladimir Berezin,\r\nYuriy Xaldeyev,\r\nDmitriy Shuvayev,\r\nOlga Legostaeva ishtirokida","arcitectors_text_ru":"Серго Сутягин,\r\nВладимир Берёзин,\r\nЮрием Халдеев,\r\nДмитрий Шуваев,\r\nпри участии Ольги Легостаевой","arcitectors_text_en":"Sergo Sutyagin,\r\nVladimir Beryozin,\r\nYuri Khaldeyev,\r\nDmitry Shuvaev,\r\nwith the participation of Olga Legostaeva","desc":"Oʻzbekiston poytaxtining soʻzsiz meʼmoriy durdonasi boʻlgan “Panorama” kinoteatri toshkentlik meʼmorlarning “millatlararo yo‘l” konturlariga moslashib, chegarasiz kosmopolit dunyoga qoʻshilish istagining ramzi boʻlib qolmoqda.","desc_ru":"Панорамный кинотеатр — безусловный архитектурный шедевр узбекской столицы — остался символом стремления ташкентских архитекторов влиться в космополитический мир без границ, вписав себя в контуры «интернационального стиля».","desc_en":"The Panoramic Cinema is an undeniable architectural masterpiece of the Uzbek capital and a testament to Tashkent architects’ aspiration to integrate into a cosmopolitan, borderless world.","main_text":"“Panorama” kinoteatri nafaqat madaniy muassasa sifatida yaratilgan – bu uch turdagi binolarni birlashtirishi kerak bo‘lgan maxsus loyiha hisoblangandir. 2500 oʻrinli zal bir vaqtning oʻzida ilgʻor kinoteatr, simfonik orkestrlar uchun kontsert maydoni hamda partiya qurultoylari va konferentsiyalari uchun maydon vazifasini bajarishga mo‘ljallangan edi.\r\n\r\nDastlab, bino ikki ko‘lamni birlashtiradi: ikki qavatli foyening gorizontal parallelepipedi va asosiy zalning parabolik elkanli bostirmasi bilan elliptik tsilindr. Arxitektorlar kontrastli ta’sirga erishadilar: chiziqli vitrajli gorizontal blok butunlay shaffof edi, vertikal blok esa tarnov, ya’ni “nay” bilan ishlangan bo‘sh devorlar bilan ajralib turardi. Ikkinchisi Dorik ustunining kesilishi bilan vizual assotsiatsiya yaratadi. Umuman olganda, erish davri va kelajak tasvirlarini vujudga keltirgan so‘nggi sovet avlodi tomonidan yaratilgan binoning arxitekturasi futuristik iz qoldiradi.\r\n\r\nBinoning g‘arbiy qismida xizmat ko‘rsatish zinapoyasini o‘rab turgan g‘isht devori me’morlar uchun alohida ahamiyatga ega edi. Devor tekisligi bir vaqtning ozida dekorativ va tasviriy bo‘lishi uchun aylana va uning hosilalari kabi modernistik tilning an’anaviy figuralari bilan bir qatorda gorizontal g‘isht ustida tugallanmagan uchli toq yotqizilgan. Ushbu devor tasvirlangan fotosuratning orqa tomonida Vladimir Berezin shunday deb yozadi: “Mahalliy arxaizmdan naqshli g‘isht devori fragmenti. O‘tmish, eski o‘z o‘rnini yangi arxitekturaga bo‘shatib beradi”. Kinoteatr 1964-yil oktyabr oyida o‘z eshiklarini ochadi. Ko‘p o‘tmay majmua san’at saroyi nomini oladi va 1968-yildan boshlab Osiyo va Afrika mamlakatlarini birlashtirgan Toshkent xalqaro kinofestivalining “markazi” bo‘ladi. Shuni ham aytish mumkinki, kinoteatr shaharning eng ko‘p tashrif buyuradigan binosiga aylanadi: har kuni bu erga kamida o‘n ming kishi tashrif buyurardi.\r\n\r\n1973-yilda San’at saroyini rekonstruksiya qilish va unga Kichik zalni qo‘shish bo‘yicha loyihalash ishlari boshlanadi. Rejalashtirilgan qayta qurishning asosiy maqsadi O‘zbekiston Kompartiyasining XIX s’yezdini o‘tkazish edi. Qayta qurish zamonning o‘zgaruvchan ruhini aks ettirdi: yo‘qolgan ildizlarni izlash, “unutilgan ajdodlar belgilariga” qiziqish, o‘tmishga sho‘ng‘ish va ularning aniq konturlari kelajakning beqaror va xiralashgan tasvirlaridan ustun kela boshladi.\r\n\r\nDastlabki binoning qayta ta’mirini Vladimir Berezin, Yuriy Xaldeev va Dmitriy Shuvaev bilan birga ishlagan arxitektor Sergo Sutyagin amalga oshiradi. Asl binoning modernistik plastik uslubini saqlab, u mavjud majmuaga o‘zining yangi ijodiy ustuvorliklarini aks ettiruvchi inshoot quradi.\r\n\r\nGeometrik jihatdan, yangi bino eski bino bilan faqat foyening kengligi va yangi zalning janubga cho‘zilishi bilan farq qilar edi. Arxitektor yangi binoning sharqiy jabhasida qismlarning to‘liq yo‘qligi orqali materiallarning xilma-xilligi muammosini yumshatishga harakat qiladi: uning travertin devori 1960-yillarning to‘liq ikki qavatli foyesi uchun fon sifatida paydo bo‘ladi. Ichki qismida, aksincha, yangi va eski estetika bir-biriga kirib borayotgandek o‘z ma’nolarini saqlab va aralashmay sezilarli darajada to‘qnashadi.\r\n\r\nBeton tsilindr va asl binoning shisha parallelepipedi kontrasti toshkentlik meʼmorlarning chegarasiz kosmopolit dunyoga qoʻshilish, “millatlararo yo‘l” konturlariga moslashish istagining ramzi boʻlib qoladi. San’at saroyining ikkinchi binosi yaqqol qarama-qarshilik edi: u universalizmni mintaqaviylikka, kontekstdan ajralishni undagi ildizlarga va kelajak orzularini metafizik meditatsiyaga qarama-qarshi qo‘yadi.\r\n\r\nQurilish 1976-yilda yakunlangan. Biroq qurultoy ochilishiga uch yarim oy qolganda kinoteatrda dahshatli yong‘in sodir bo‘ladi. Sovet hukumati binoni shoshilinch ta’mirlash uchun zarur mablag‘ ajratadi. Uch yarim oy davomida u yangi rekonstruksiyadan o‘tkaziladi va davomida shikastlangan kommunal tarmoqlar va jihozlar almashtiriladi, Vengriyada ishlab chiqarilgan yangi stullar o‘rnatiladi, pollar almashtiriladi va freskalar qayta yoziladi.\r\n\r\n2000-yillarda inhshoot himoyalangan maqomga ega bo‘lishiga qaramay mulkdor tomonidan nazoratsiz rekonstruksiya qilinadi. Shu yillarda ikkinchi qavat foyesida to‘rtta qo‘shimcha zal, 1-qavat foyesi va yerto‘lada ham qo‘shimcha zallar paydo bo‘ladi. Saroy “O‘zbekkino” Milliy agentligi tasarrufiga o‘tkazilgandan so‘ng yangi rekonstruksiya rejalari paydo bo‘ladi. Biroq, jamoatchilik harakatlari tufayli o‘z-o‘zidan vujudga kelgan qayta qurish harakatlari to‘xtatiladi.","main_text_ru":"Панорамный кинотеатр задумывался не просто как культурное учреждение — это был особый проект, который должен был совместить в себе три типа зданий. Зал на 2500 мест должен было одновременно выполнять функции передового кинотеатра, концертного пространством для симфонических оркестров и площадки для партийных съездов и конференций.\r\n\r\nИзначально здание сочетало в себе два объема: горизонтальный параллелепипед двухэтажного фойе и вертикальный эллиптический цилиндр главного зала с параболическим вантовым перекрытием. Архитекторы достигли контрастного эффекта: горизонтальный блок с ленточными витражами был полностью прозрачным, а вертикальный блок характеризовался глухими стенами, обработанными желобками — «каннелюрами». Последние создавали зрительную ассоциацию со срезом дорической колонны. В целом архитектура здания, порожденная оттепелью и последним советским поколением, конструировавшим образы будущего, несла в себе футуристический отпечаток.\r\n\r\nОсобое значение для архитекторов имела кирпичная стена, ограждающая служебную лестницу в западной части здания. Плоскость стены была разработана как декоративная и одновременно изобразительная: наряду с традиционными фигурами модернистского языка, такими как круг и его производные, здесь на горизонтальной кладке была выложена незавершенная стрельчатая арка. На обороте фотографии, запечатлевшей эту стену, Владимир Берёзин написал: «Фрагмент “Кирпичная стена с мотивами из местной архаики”. Прошлое, старое уступает перед новой архитектурой». Кинотеатр открыл свои двери в октябре 1964 года. Вскоре комплекс получил название Дворца искусств, а с 1968 года – являлся «хабом» Ташкентского международного кинофестиваля стран Азии и Африки. Можно также констатировать, что кинотеатр стал самым посещаемым сооружением города: ежедневно здесь бывали не менее десяти тысяч человек.\r\n\r\nВ 1973 году было начато проектирование реконструкции Дворца искусств и пристройки к нему Малого зала. Главной целью намеченной реконструкции было проведение XIX съезда Компартии Узбекистана. Реконструкция отразила меняющийся дух времени: поиск утраченных корней, интерес к «теням забытых предков», погружение в прошлое, чьи проясняющиеся контуры стали превалировать над зыбкими и уходящими на второй план образами будущего.\r\n\r\nАрхитектор Серго Сутягин, который работал над изначальным зданием вместе с Владимиром Берёзиным, Юрием Халдеевым и Дмитрием Шуваевым, взялся за реконструкцию. Сохраняя модернистский пластический язык оригинального здания, он встроил в уже существующий комплекс строение, отражающее его новые творческие приоритеты.\r\n\r\nГеометрически новый корпус соотносился со старым лишь в ширине фойе и длине выноса нового зала на юг. Архитектор постарался снивелировать проблему разнородности материалов полным отсутствием деталей на восточном фасаде нового корпуса: его травертиновая стена предстала фоном для детально разработанного двухэтажного фойе 1960-х годов. В интерьере, напротив, новая и старая эстетика сталкиваются более осязаемо, как бы проникая друг в друга, но при этом не смешиваясь и сохраняя собственные смыслы.\r\n\r\nКонтраст бетонного цилиндра и стеклянного параллелепипеда оригинального здания остался символом стремления ташкентских архитекторов влиться в космополитический мир без границ, вписать себя в контуры «интернационального стиля». Второй корпус Дворца искусств был очевидной антитезой: универсализму он противопоставлял регионализм, отрыву от контекста — укорененность в нем, грезам о будущем — метафизическую медитацию.\r\n\r\nСтроительство завершилось в 1976 году. Однако за три с половиной месяца до открытия съезда, в Дворце произошел катастрофический пожар. Советское правительство выделило необходимые средства для срочного ремонта здания. За три с половиной месяца оно подверглось новой реконструкции, в ходе которой были заменены поврежденные инженерные сети и оборудование, установлены новые кресла венгерского производства, заменены полы и была переписана фреска.\r\n\r\nВ 2000-е годы Дворец, несмотря на имевшийся охранный статус, подвергся неконтролируемой реконструкции со стороны собственника. В эти годы в фойе второго этажа были разбиты четыре дополнительные залы, дополнительные залы появились также в фойе 1 этажа и в подвальной части. Новые планы реконструкции возникли после передачи Дворца в собственность Национальному агентству «Узбеккино». Однако благодаря усилиям общественности эти спонтанные действия по реконструкции удалось остановить. ","main_text_en":"The vision for the Panoramic Cinema extended beyond that of a mere cultural institution. It was conceptualized as a multifaceted project amalgamating three types of venues: a state-of-the-art cinema, a concert space suitable for symphonic orchestras, and a venue for political congresses and conferences. \r\n\r\nThe original edifice consisted of two distinct architectural elements: a two-story, horizontal parallelepiped foyer and a vertical, elliptical cylinder for the main hall. This design achieved a striking contrast—the horizontal block featured ribbon windows rendering it fully transparent, whereas the vertical block showcased solid walls etched with curved grooves evoking the fluting of a Doric column. This architecture, a product of the Khrushchev Thaw era, carried an unmistakably futuristic aura.\r\n\r\nA brick wall enclosing the service staircase in the building’s western section held special significance for the architects. Designed to be both decorative and symbolic, this wall incorporated both traditional modernist shapes, like circles, and an unfinished pointed arch laid out in horizontal masonry. Inscribed on the back of a photograph capturing this wall, architect Vladimir Beryozin noted: “Fragment ‘Brick wall with motifs from local archaic.’ The past, the old, yields to new architecture.” The cinema opened in October 1964 and soon evolved into the Palace of Arts. By 1968, it had become the hub of the Tashkent International Film Festival for Asian and African Сountries. Notably, the cinema also garnered the distinction of being the city’s most frequented venue, attracting no fewer than 10,000 daily visitors.\r\n\r\nIn 1973, plans for redesigning the Palace of Arts and adding a Small Hall were set in motion, primarily to accommodate the 19th Congress of the Communist Party of Uzbekistan. The renovation mirrored the shifting zeitgeist—a quest for lost cultural roots and a re-engagement with “shadows of forgotten ancestors,” causing the past’s newly illuminated contours to overshadow the increasingly nebulous visions of the future. Architect Sergo Sutyagin, who had been a part of the original design team alongside Vladimir Beryozin, Yuri Khaldeev, and Dmitry Shuvaev, spearheaded the renovation. Preserving the modernist language of the original building, he ingeniously incorporated new structures that echoed his evolving creative priorities.\r\n\r\nGeometrically, the new addition aligned with the original building only in terms of the foyer’s width and the new hall’s southern extension. To address the issue of material inconsistency, the architect deliberately avoided detailing on the new building’s eastern façade. Its travertine wall thus served as a neutral backdrop for the intricately designed two-story foyer of the 1960s. Inside, however, the collision between the new and old aesthetics was palpable, each penetrating yet not blending with the other.\r\n\r\nThe juxtaposition of the original building’s concrete cylinder and glass parallelepiped continued to signify Tashkent architects’ aspiration to integrate into the global context and align with the International Style. The second building of the Palace of Arts presented a stark antithesis: it countered universalism with regionalism, a detachment from context with a deep-rootedness within it, and futuristic dreams with metaphysical contemplation.\r\n\r\nConstruction concluded in 1976, but a catastrophic fire engulfed the Palace just three and a half months before the opening of the Congress. The Soviet government promptly allocated funds for urgent repairs. In a span of three and a half months, the building underwent another round of renovations, which included the replacement of damaged engineering networks and equipment, the installation of new Hungarian-made chairs, a complete floor replacement, and the repainting of a fresco.\r\n\r\nIn the 2000s, the Palace underwent unauthorized renovations by its then-owner, despite its protected status. During this period, four additional halls were constructed in the second-floor foyer, and more halls appeared in the first-floor foyer and the basement. When the ownership was transferred to the National Agency Uzbekkino, new renovation plans emerged. However, a concerted public effort successfully halted these unplanned reconstruction activities.","address":"Alisher Navoiy ko‘chasi 15-uy","address_ru":"улица Алишера Навои, 15","address_en":"Alisher Navoi Street, 15","video_presentation_url":null,"geolocation":"41.319445, 69.260086","threed_model_url":null,"audio_presentation_url":null,"order_num":null},{"id":27,"title":"O‘zbekiston Milliy teleradiokompaniyasi","title_ru":"Национальная телерадиокомпания Узбекистана","title_en":"National Television and Radio Company of Uzbekistan","historical_title":"Toshkent telemarkazi","historical_title_ru":"Ташкентский телецентр","historical_title_en":"Tashkent Television Center","photo_url":"photo/1697209260_0.jpg","build_period":"1977","status":"не охраняется государством","arcitectors_text":"Kims Nikuradze (me’mor),\r\nEvgeniy Ablin (mozaika muallifi)","arcitectors_text_ru":"Кимс Никурадзе (архитектор),\r\nЕвгений Аблин (автор мозаики)","arcitectors_text_en":"Kims Nikuradze (architect),\r\nEvgeny Ablin (author of the mosaic)","desc":"To‘liq abstrakt geometrik mozaikalar bilan qoplangan Toshkent telemarkazining keng ko‘lamli binosi shaharning eng ko‘zga ko‘ringan binolaridan biri bo‘lib, hatto “Panorama” kinoteatri kabi muhim me’moriy yodgorlik yaqinida ham nazardan tushib qolmagan.","desc_ru":"Масштабное здание Ташкентского телецентра, целиком покрытое абстрактной геометрической мозаикой — это одно из самых ярких зданий города, не теряющееся даже в соседстве с таким важным памятником архитектуры как Панорамный кинотеатр.","desc_en":"Adorned entirely with abstract geometric mosaics, the Tashkent Television Center stands as one of the city’s most fascinating buildings, rivaling even such significant architectural landmarks as the nearby Panoramic Cinema.","main_text":"Toshkent telemarkazi uchun yangi bino qurish zarurati ham eski binoga zarar yetkazgan1966-yilgi zilzila, ham 1960-yillarda televidenie texnologiyasining jadal rivojlanishi bilan bog‘liq edi. Shuningdek, ushbu davrda Sovet Ittifoqining yirik shaharlarida televizion markazlar faol ravishda qurilardi va rekonstruksiya qilinardi.\r\n\r\nYangi inshootda bitta apparat va studiya majmuasini (ASM) tashkil qilish uchun 1950-yillardagi bino yonida Stalin me’morchiligi namunasida barpo etishadi. Loyihani Kims Nikuradze boshchiligidagi Sovet Ittifoqi Aloqa vazirligining Davlat ittifoqi loyiha instituti jamoasi amalga oshiradi. Loyiha hajmi 930 055 m3 bo‘lgan 3-qavatli ASM binosini o‘z ichiga olgan bo‘lib, kelajakda unga qo‘shimcha, yordamchi blokli, sovutish moslamalari joylashgan va mavjud televizion markaz binolariga o‘tish galereyalari biriktirilishi rejalashtiriladi.\r\n\r\nLoyihada mintaqaning iqlimi va yuqori seysmikligi hisobga olinadi. 1966-yilda panjaralar O‘zbekistonning modernistik arxitekturasida hali quyoshdan himoya qilishda asosiy vositaga aylanmagan edi va Telemarkaz arxitektorlari janubiy jabhani to‘g‘ridan-to‘g‘ri quyosh nurlaridan himoya qiluvchi ajoyib chiqib ketuvchi qiya plitalarni eksperimental sinovdan o‘tkazadilar.\r\n\r\nBiroq, jabhalar oddiy gipsdan qilinadi: devorlar notekis bo‘lib chiqadi va material faqat ularning bo‘lakli xarakterini ta’kidlaydi. Balki shuning uchundirki, shahar hokimiyati yangi Toshkent arxitekturasi uchun “Panorama” kinoteatri kabi muhim binoga tutashgan bino qiyofasini yaxshilash yo‘llarini izlay boshlagandir. 1973-yilda hokimiyat muralist Evgeniy Ablinga murojaat qilishadi, u butun devorni ritmik ravishda takrorlanadigan naqshli geometrik abstrakt mozaika bilan qoplashni taklif qiladi. Loyiha Toshkent arxitektura jamoatchiligida og‘ir tuyg‘ularni uyg‘otadi va ba’zilar buni juda radikal, deb o‘ylashadi. Ammo oxir-oqibat, rassom o‘z rejasini qabul qilishga hamda zamonaviy san’at vositalarini sindirilgan an’anaga ega bo‘lishga muvaffaq bo‘ladi. U “abstraktsionizm” va “formalizm” uchun tanqidlar ostida qo‘lmaslik maqsadida o‘zining asosiy kvadratlarini majoziy hajmli qo‘shimchalar uchun asos qiladi.\r\n\r\nTashqi devorlarga qo‘shimcha ravishda, Ablin binoning asosiy uch yorug‘lik zalini ham loyihalashtirib, majmuaning bosh katta zinapoyasini mozaika bilan qoplaydigan ustunni ishlatadi. Zalning mozaikasi na rasmiy, na mazmunan jabhadagi mozaika bilan hech qanday bog‘liq emas edi. Zal abstrakt shakllarning hayoliy va deyarli syurreal manzarasini taqdim etadi, ammo aniq ko‘rinadigan “osmon” va “bulutlar” ga qarshi Joan Miro ruhidagi abstarkt elementlarga ega tog‘li shakllanishlar paydo bo‘ladi.\r\n\r\nMajmua 1977-yilda foydalanishga topshiriladi. So‘nggi o‘n yilliklarda televidenie jadal rivojlanib, 2000-yillarning boshidan boshlab esa raqamli yozish va yoyin formatlariga tez o‘tgan bo‘lsa-da, binoning jabhalari va asosiy zallari, shuningdek, ko‘plab ish joylari, studiyalari va o‘tish joylari 1970-yillardagi binoning asl qiyofasini saqlab qoladi. Eng yangi qo‘shimchalar qatoriga g‘arbiy tomondan majmuaga biriktirilgan bir qavatli restoran va televidenie markazi hududini markazning yashil ko‘chasidan ajratib turuvchi panjara hamda “Panorama” kinoteatridan “Paxtakor” metro bekati sayr qilayotgan odamlar oqimi kiradi.","main_text_ru":"Необходимость строительства нового здания Ташкентского телецентра была связана как с землетрясением 1966 года, которое повредило старое здание, так и со стремительным развитием телевизионных технологий в 1960-е годы. Также в этот период активно строились и реконструировались телецентры и в других крупнейших городах СССР.\r\n\r\nНовое здание возвели рядом с корпусом 1950-х годов, построенным в формах сталинской архитектуры, чтобы оба здания сформировали единый Аппаратно-студийный комплекс. За проектирование взялась команда из Государственного союзного проектного института Министерства связи СССР под руководством Кимса Никурадзе. Его проект предусматривал 3-этажное здание АСК объемом 930055 м3, к которому в будущем планировалось пристроить дополнительный корпус, здание вспомогательного блока, здание холодильных установок и переходные галереи к уже существующим зданиям телецентра.\r\n\r\nПроект учитывал особенности климата и высокую сейсмичность региона. В 1966 году решетки-панджары еще не стали доминирующим средством солнцезащиты в модернистской архитектуре Узбекистана, и архитекторы Телецентра в экспериментальном порядке апробировали эффектные выступающие косые пластины, которые защищали южный фасад от прямых солнечных лучей.\r\n\r\nОднако сами фасады были выполнены из обычной штукатурки: стены оказались неровными, и материал лишь подчеркивала их бугристый характер. Возможно, именно по этой причине городские власти стали искать способы улучшить внешний вид сооружения, соседствовавшего со столь важным для архитектуры нового Ташкента зданием как Панорамный кинотеатр. В 1973 году они обратились к художнику-монументалисту Евгению Аблину, который предложил покрыть всю стену геометрической абстрактной мозаикой с ритмически повторяющимися мотивами. Проект вызвал сложные чувства у ташкентского архитектурного сообщества — некоторым он показался слишком радикальным. Но в итоге художнику удалось скрестить средства современного искусства с преломленной традицией, добившись приятия своего замысла. Не рискуя навлечь на себя критику за «абстракционизм» и «формализм», он также сделал свои первичные квадраты фоном для фигуративных объемных вставок.\r\n\r\nПомимо наружных стен, Аблин оформил и главный трехсветный холл здания, покрыв мозаикой пилон, поддерживающий главную парадную лестницу комплекса. Ни формально, ни содержательно мозаика холла никак не была связана с мозаикой на фасаде. В холле был представлен фантастический и почти сюрреалистический пейзаж абстрактных форм, но с вполне различимым «небом» и «облаками», на фоне которых возникали гористые образования с абстрактными элементами в духе Жоана Миро.\r\n\r\nКомплекс был сдан в эксплуатацию в 1977 году. Хотя телевидение бурно развивалось все прошедшие десятилетия, а с начала 2000-х годов стремительно переходило к цифровым форматам записи и трансляции, фасады и главный холл, а также многие рабочие помещения, студии и переходы здания сохраняют аутентичный вид постройки 1970-х годов. Из очевидных новейших вставок — одноэтажный ресторан, пристроенный к комплексу с западной стороны, и решетчатый забор, отдаливший территорию телецентра от зеленой эспланады центра и потока людей, идущих от Панорамного кинотеатра к станции метро «Пахтакор».","main_text_en":"The impetus for the construction of a new Tashkent Television Center arose for two reasons: the earthquake of 1966, which compromised the integrity of the older structure, and the swift advancements in television technology during the 1960s. This period also witnessed the active construction and renovation of television centers in other major cities across the Soviet Union.\r\n\r\nSituated adjacent to a building from the 1950s—constructed in the style of Stalinist architecture—the new edifice was designed to form a cohesive studio complex. Led by Kims Nikuradze, a team of Moscow architects took on the project. Their blueprint envisioned a three-story complex, boasting a volume of 930,055 m³, with plans for future expansions including an auxiliary block, a refrigeration unit, and connecting galleries to the existing television center structures.\r\n\r\nAccounting for the region’s unique climate and seismic challenges, the design incorporated innovative features. In 1966, sun-shielding latticework called panjara had yet to become the prevailing method of sun protection in Uzbekistan’s modernist architecture. As a result, the architects experimentally incorporated protruding, oblique plates to shield the southern façade from direct sunlight.\r\n\r\nYet the façades themselves were crafted from plain plaster, resulting in uneven walls that the material only accentuated. Perhaps driven by the building’s proximity to the architecturally significant Panoramic Cinema, city authorities sought to enhance its aesthetic appeal. In 1973, they commissioned artist Evgeny Ablin to create a rhythmic, geometric abstract mosaic for the entire wall of the building. The project stirred complex reactions within Tashkent’s architectural community; some deemed it excessively radical. Ultimately, however, Ablin successfully fused contemporary artistic methods with traditional elements, gaining approval for his concept. Without courting controversy over “abstractionism” or “formalism,” he set his original geometric figures as a backdrop for figurative sculptural elements.\r\n\r\nBeyond the external walls, Ablin extended his artistry to the main, three-story hall. There, he adorned the pylon supporting the complex’s grand staircase with mosaic. Though unrelated either formally or substantively to the façade mosaic, this internal artwork showcased a fantastical, almost surreal landscape filled with abstract forms. It featured a discernible sky and clouds, set against which were mountainous formations imbued with abstract elements reminiscent of Joan Miró.\r\n\r\nCommissioned in 1977, the complex has weathered decades of rapid technological evolution in television. Even as the industry has transitioned to digital formats since the early 2000s, the building retains the authentic character of its 1970s design. Recent modifications include a one-story restaurant on the complex’s western side and a lattice fence that has distanced the television center from the green esplanade at the city’s heart, as well as the pedestrian flow between the Panoramic Cinema and the Pakhtakor metro station.","address":"Alisher Navoiy ko‘chasi 69-uy","address_ru":"улица Алишера Навои, 69","address_en":"Alisher Navoi Street, 69","video_presentation_url":null,"geolocation":"41.318357, 69.257164","threed_model_url":null,"audio_presentation_url":null,"order_num":null},{"id":28,"title":"“Turkiston” saroyining maydoni","title_ru":"Арена Дворца «Туркестан»","title_en":"Arena of the Turkestan Palace","historical_title":null,"historical_title_ru":"","historical_title_en":null,"photo_url":"photo/1697209273_0.jpg","build_period":"1993","status":"не охраняется государством","arcitectors_text":"Valeriy Akopjanyan,\r\nYuliya Zakirova-Akopjanyan","arcitectors_text_ru":"Валерий Акопджанян,\r\nЮлия Закирова-Акопджанян","arcitectors_text_en":"Valery Akopjanyan,\r\nYulia Zakirova-Akopjanyan","desc":"Anhor daryosi sohilidagi ochiq teatr pavilonining asl modernistik shakli zamonaviy sharoitda xalq teatri usulining rivojlanishi uchun imkoniyatlar yaratishni nazarda tutiladi.","desc_ru":"Оригинальная модернистская форма открытого театрального павильона на берегу реки Анхор предполагала создание возможностей для развития народных театральных жанров в современных условиях.","desc_en":"The original modernist design of the open-air theater pavilion on the banks of the Ankhor Canal aimed to create opportunities for the development of contemporary folk theater genres.","main_text":"“Turkiston” saroyining yozgi maydoni 1865-yilgacha mustahkam qoʻrgʻon “Oʻrda” joylashgan hududda quriladi va u yerdan Qoʻqon gubernatori Toshkentni chor Rossiya bosib olingancha boshqaradi. 1937-yildan keyingi Toshkentning sovet bosh rejasida sobiq “Oʻrda” hududi Anhor daryosi boʻylab oʻtgan va shaharning shimolidan janubiga choʻzilgan yashil belbogʻning bir qismi sifatida koʻrib chiqiladi. Ushbu yashil hududda “Turkiston” saroyi va ochiq Maydon qurilishi avtomagistral va Navoiy ko‘chasi o‘rtasida ajoyib madaniy funksiyalar berib, bog‘ muhitini jonlantiradigan hududni barpo etadi.\r\n\r\nLoyiha ustida ish 1981-yilda boshlangan. Shu vaqtda me’morlar Valeriy Akopdjanyan va Yuliya Zakirova-Akopdjanyan bog‘ning markazida to‘rtta simmetrik joylashgan konsol stendlari bo‘lgan ochiq teatr pavilyonini qurishni taklif qilishadi. Inshoot o‘rtasida kvadratning diagonal o‘qlari bo‘ylab, sahna ustidagi balandlikda metall konstruktsiyasi bog‘langan to‘rtta ustun tayanchlari mavjud edi. Ushbu struktura ikkita funktsiyani bajarardi: konstruktiv nuqtai nazardan, u qo‘llab-quvvatlovchi ustunlarni bog‘lardi va strukturaga qat’iylik berardi; funktsional jihatdan esa u yoritish moslamalari va boshqa maxsus jihozlarni joylashtirish uchun xizmat qilardi.\r\n\r\nArxitektorlar oldiga qo‘yilgan vazifa ochiq maydon va o‘ziga xos sahna sharoitlarini talab qiluvchi an’anaviy O‘rta Osiyo tomosha turlarini o‘zida jamlay oladigan yangi tipdagi teatr yaratish edidir. Ilgari bunday tomoshalar, asosan, maxsus shart-sharoit va sahnaga ega bo‘lmagan bozorlarda o‘tkazilganligi sababli, bunday xalq teatrini yaratish uchun arxitektura namunalari bo‘lmagan.\r\n\r\nBiroq, loyiha to‘xtab qo‘ladi va faqat 1990-yillarning boshidagina Turkiston saroyi qurilishi tugallangach yana tiklanadi. Sahna tepasida joylashgan to‘rtta ustunning kvadrat tarkibini saqlab qolgan holda, mualliflar to‘rtta tribunani daryoga tushadigan yarim doira shaklidagi amfiteatr bilan almashtirdilar. Kompozitsiya o zining simmetriyasini yo‘qotib, yanada egiluvchan bo‘lib, relyef va shaharsozlik kontekstiga uyg‘unlashadi. Qurilish tugallangach asosan Mustaqillik kunini nishonlash maydoni sifatida foydalaniladi. Ammo oradan ma’lum vaqt o‘tib, Alisher Navoiy nomidagi istirohat bog‘ida shu maqsadda yana bir maydon barpo etilgach, majmuadan bu maqsadda foydalanish soni kamayadi. Bugungi kunda maydon nisbatan asl holatini saqlab qolgan.","main_text_ru":"Летняя арена Дворца «Туркестан» была возведена в районе, где до 1865 года располагалась укрепленная цитадель — Урда, откуда кокандский наместник управлял Ташкентом вплоть до российского завоевания. В советском генплане Ташкента после 1937 года территория бывшей Урды рассматривалась как часть зеленой полосы, проходившей вдоль канала Анхор и простиравшейся с севера на юг города. Строительство дворца «Туркестан» и открытой Арены в этом зеленом пространстве организовывало участок между скоростной трассой и улицей Навои, придавая ему зрелищные культурные функции и оживляя парковую среду.\r\n\r\nРабота над проектом началась в 1981 году. Тогда архитекторы Валерий Акопджанян и Юлия Закирова-Акопджанян предложили построить открытый театральный павильон в центре паркового пространства с четырьмя симметрично расположенными консольными трибунами. Между ними, по диагональным осям квадрата, размещались четыре мачтовые опоры, смыкающиеся на высоте над сценой в металлическую конструкцию. Эта конструкция выполняла две функции: с конструктивной точки зрения она соединяла опорные мачты и придавала сооружению жесткость; функционально она служила для размещения осветительных приборов и другой специальной аппаратуры.\r\n\r\nЗадача, поставленная архитекторами, состояла в создании нового типа театра, который мог бы вместить традиционные среднеазиатские виды зрелищ, требующие открытого пространства и специфических сценических условий. В прошлом подобные зрелища преимущественно проходили на базарах без особых условий и сцены, поэтому не было архитектурных прецедентов для создания такого народного театра.\r\n\r\nОднако проект был положен на полку, и к нему вернулись только в начале 1990-х годов, когда рядом завершалось строительство дворца «Туркестан». Сохраняя квадратную композицию из четырех мачт, которые сходились над сценой, авторы заменили четыре трибуны на полукруглый амфитеатр, который спускался к реке. Композиция, потеряв симметричность, стала более пластичной, гармонично вписавшись в рельеф и градостроительный контекст. После завершения строительства арену активно использовали, особенно для празднования Дня независимости. Но через некоторое время для этой цели была построена другая площадка в парке имени Алишера Навои, и использование комплекса стало менее регулярным. На сегодняшний день он сохранился в относительно аутентичном состоянии.","main_text_en":"The summer arena of the Turkestan Palace was erected in an area where, until 1865, a fortified citadel known as Urda stood. From this citadel, the Kokand governor ruled Tashkent until the Russian conquest. In the post-1937 Soviet master plan for Tashkent, the area formerly occupied by Urda was designated as a segment of a larger green belt stretching along the Ankhor Canal from the city’s north to its south. The construction of the Turkestan Palace and its adjoining open-air arena strategically transformed the space between a highway and Navoi Street, imbuing it with cultural significance while simultaneously revitalizing this park area.\r\n\r\nInitiated in 1981, the architectural vision, brought to life by Valery Akopdzhanian and Yulia Zakirova-Akopdzhanian, entailed the construction of an open-air theater pavilion at the heart of this verdant space. The design included four symmetrically positioned cantilevered grandstands. Intersecting these, along the pavilion’s diagonal axes, stood four mast supports that converged over the stage into a unified metallic structure. From a structural standpoint, it interconnected the supporting masts and lent rigidity to the overall construction; functionally, it acted as the mounting point for lighting and other specialized stage equipment.\r\n\r\nThe architects were tasked with creating a novel theater type capable of accommodating traditional Central Asian performing arts—ones that demanded open spaces and specific scenic elements. Traditionally, such folk spectacles were primarily conducted in bazaars, bereft of any specialized settings or stages, leaving no architectural precedents for the design of this unique form of folk theater.\r\n\r\nHowever, the project was put on hold, resurfacing only in the early 1990s upon the nearing completion of the adjacent Turkestan Palace. While maintaining the square composition centered on the four converging masts, the architects swapped out the original four grandstands for a semicircular amphitheater that sloped gently toward the river. This modification led to a loss of symmetry but endowed the composition with a more fluid, harmonious integration into both the existing topography and the broader urban context. Post-construction, the arena saw active use, most notably during Independence Day celebrations. Yet, with the subsequent construction of a new venue in Alisher Navoi Park, the complex’s utilization waned. Today, the arena endures in a condition that can be described as relatively authentic.","address":"Yunusobod tumani “Qashqar” mahallasi","address_ru":"Юнусабадский район, махалля Кашкар ","address_en":"Yunusabad district, Kashkar mahalla","video_presentation_url":null,"geolocation":"41.321910, 69.268737","threed_model_url":null,"audio_presentation_url":null,"order_num":null},{"id":29,"title":"“Turkiston” saroyi","title_ru":"Дворец «Туркестан»","title_en":"Turkestan Palace","historical_title":null,"historical_title_ru":"","historical_title_en":null,"photo_url":"photo/1697209291_0.jpg","build_period":"1993","status":"охраняется государством","arcitectors_text":"Yuriy Xaldeyev,\r\nRafael Xayrutdinov,\r\nM. Neklyudova","arcitectors_text_ru":"Юрий Халдеев,\r\nРафаэль Хайрутдинов,\r\nМ. Неклюдова","arcitectors_text_en":"Yuri Khaldeyev,\r\nRafael Khairutdinov,\r\nM. Neklyudova","desc":"“Turkiston” saroyi tarixi Toshkent arxitekturasining erish davrining brutalizmidan tortib, O‘zbekiston mustaqilligini e’lon qilganidan keyin yorug‘lik ko‘rgan ilk binolarning dekorativligigacha bo‘lgan evolyutsiyasini jamlaydi.","desc_ru":"История дворца Туркестан аккумулирует в себе эволюцию ташкентской архитектуры от брутализма оттепели до декоративизма первых построек, увидевших свет после объявления Узбекистаном независимости.","desc_en":"The history of the Turkestan Palace serves as a microcosm of Tashkent’s architectural evolution—from the raw brutalism of the Thaw period to the decorative flourishes that marked the period soon after Uzbekistan’s declaration of independence.","main_text":"Bu tarix 1967-yilda Toshkent shaharsozlik mutaxassislari shahar markazini funksional taqsimlashga aniqlik kiritib, har bir noyob inshootning umumiy qatordagi o‘rnini belgilab bergan paytdan boshlanadi. Arxitektura ustaxonasida keng muhokama qilingan g‘oyalardan biri “O‘zbekiston” mehmonxonasi va “Pervomaiskaya” ko‘chasi (hozirda “Shahrisabz”) oralig‘ida qurilishi rejalashtirilgan “San’at maydoni” deb nomlangan hududni tartibga solish bo‘ladi. Ushbu g‘oyani rivojlantirish uchun tanlov o‘tkaziladi va unda Toshkent shahridagi uchta yetakchi loyiha instituti “Toshgiprogor”, “ToshZNIIEP” va “O‘zdavloyiha” ishtirok etishadi. Tanlov shartlariga ko‘ra, me’morlar to‘rtta bino: Gorkiy nomidagi Rus akademik drama teatri, Qo‘g‘irchoq teatri, Radio uyi va ikki zalli kinoteatr uchun maket va hajmli yechimlarni taklif qilishlari kerak edilar. 1967-yil dekabr oyida yakunlangan tanlov natijalariga ko‘ra g‘olib aniqlanmaydi, lekin hakamlar hay’ati Yuriy Haldeev, Rafael Xayrutdinov va M. Neklyudovadan iborat “Toshgiprogor” jamoasi tomonidan yaratilgan drama teatri loyihasiga ikkinchi mukofotni beradi.\r\n\r\nAslida ikkita loyiha mavjud bo‘ladi. Birinchisi Karl Marks (hozirgi “Mahtumquli”) koʻchasi oʻqida joylashgan boʻlib, “Xorazm” (hozirgi “Istiqlol”) koʻchasining egilishini takrorlovchi “burmali” brutal “parda” edi. Yon fasadli xuddi shu ko‘chaga qaragan ikkinchisi ham qat’iy brutal shakllarda yaratiladi va uning eng ifodali elementi “barglar” bilan bezatilgan sahna qutisi bo‘ladi hamda uning plastikligi ham paxta qutisi, ham yelkanlari bilan bog‘lanishi mumkin edi. Sidney opera teatri, uning loyihasi 1960-yillarning ikkinchi yarmiga kelib, butun dunyo bo‘ylab shuhrat qozongan edi. Tushuntirish yozuvida mualliflar paxta chig‘anog‘idan ilhom olishni tanlashadi. Aynan shu loyiha ishlab chiqiladi: Toshkentdagi rus drama teatri respublikaning yetakchi rus tilidagi teatr jamoasi maqomiga to‘g‘ri kelmaydigan eski va yomon jihozlangan binoga tiqilib qolgan edi.\r\n\r\nUshbu noodatiy ob’ektning navbatdagi bosqichi uning Anxor qirg‘og‘iga, bugungi “Turkiston” saroyi joylashgan joyga fazoviy harakati edi. 1974-yilga kelib, binoning volumetrik yechimining yangi versiyasi ishlab chiqiladi. Endi u foyeda osilgan va uni tushlik nurlaridan himoya qiladigan ajoyib plastinka bilan tojlangan edi. Arxitektorlar quyoshdan himoya qilish ta’sirini kuchaytirish uchun araqi ostida panjara o‘rnatishni maqsad qiladi. Shunday qilib, asl brutal Markaziy Osiyoning tarixiy arxitekturasi bilan assotsiatsiyalar bilan to‘ldiriladi. Biroq, ko‘p o‘tmay, loyihaning asosiy ishlab chiqaruvchisiga aylangan me’mor Yuriy Xaldeev yana jabhalarni tubdan o zgartirishga qaror qiladi va Samarqanddagi Sherdor madrasasi geometriyasi stalaktit finialidan ilhomlangan ulkan araqa dizayniga minoralari stalaktitlar mavzusini kiritadi. Adiblar xiyobonining oxiridagi binoning shahar dizaynini hisobga olgan holda, me’morlar muqarnasning rivojlanishini parchalamaslikni tanladilar va o‘zlarini stalaktitlarning eng katta bo‘linmalari bilan mana shunday binoga statik monumentallik beriladi. Bu uni o‘rta asrlardagi Samarqand yodgorliklariga o‘xshatib qo‘yadi, lekin repertuari rus klassikasi va zamonaviy sovet spektakllariga asoslangan rus drama teatri bilan deyarli bog‘lanmagan. Biroq, 1970-yillarda binoni qurish uchun byudjetda pul yo‘q edi va qurilish to‘xtatiladi.\r\n\r\nQurilish ishlari o‘tgan asrning 80-yillarida boshlangan, biroq ko‘plab tanaffuslar va kechikishlar natijasida ob’ekt qurilishi O‘zbekiston mustaqilligi e’lon qilingandan so‘ng, 1993-yilda yakunlanishi kerak edi. Sovet Ittifoqi parchalanishi bilan yakunlangan ijtimoiy kataklizmlar binoning yangi yo‘nalishiga olib keldi – endi unda Turkiston saroyi joylashgan bo‘lib, estrada va filarmoniya kontsertlari o‘tkazilishi mumkin bo‘ladi. Binoning koʻrinishi oʻzgarmagan, biroq ichki makon turli xil stildagi arabesklar yordamida bezatilgan boʻlib, ular baʼzi elementlarda (masalan, tomosha zalining shifti) Navoiy teatri dekorasiga oʻxshash edi. Shu bilan birga, foyening ba‘zi elementlari 1970-yillarning oxiridagi loyihaning modernistik plastikligini saqlab qoladi. Shunday qilib, bu strukturaning uzoq davom etgan evolyutsiyasi tugaydi va inshoot hozirgi kunga qada nisbatan yaxshi saqlanib qoladi.","main_text_ru":"Эта история начинается в 1967 году, когда градостроители Ташкента уточняли функциональное зонирование центра города и определяли место каждого уникального сооружения в общем ряду. Одной из идей, широко обсуждавшихся архитектурным цехом, стало обустройство так называемой площади Искусств, которую планировали расположить между гостиницей «Узбекистан и улицей Первомайской (ныне, Шахрисабз). Для проработки этой идеи был проведен конкурс, в котором приняли участие коллективы трех ведущих проектных институтов Ташкента: Ташгипрогора, ТашЗНИИЭПа и Узгоспроекта. Согласно условиям конкурса, зодчим предстояло предложить планировку и объемные решения четырех сооружений: русского академического драматического театра имени Горького, Театра кукол, Дома радио и двухзального кинотеатра. Итоги конкурса, подведенные в декабре 1967 года, не выявили победителя, однако жюри отметило второй премией проект драмтеатра, созданный бригадой Ташгипрогора в составе Юрия Халдеева, Рафаэля Хайрутдинова и М. Неклюдовой.\r\n\r\nСобственно, проектов было два. Первый располагался на оси улицы Карла Маркса (ныне, Махтумкули) и представлял собой бруталистски обыгранный «занавес» со «складками», повторявший изгиб улицы Хорезмской (ныне, Истиклол). Второй, выходивший на ту же улицу боковым фасадом, также был решен в строгих бруталистских формах, а его наиболее выразительным элементом стала сценическая коробка, оформленная «лепестками», чья пластика могла ассоциироваться и с хлопковой коробочкой, и с парусами оперного театра в Сиднее, чей проект ко второй половине 1960-х уже получил всемирную известность. В пояснительной записке авторы предпочли указать вдохновленность хлопковой коробочкой. Именно этот проект и был взят в разработку: русский драмтеатр в Ташкенте ютился в старом и плохо приспособленном помещении, не отвечающем статусу ведущего русскоязычного театрального коллектива республики.\r\n\r\nСледующим этапом «Одиссеи» этого необычного объекта стало его пространственное перемещение на берег Анхора, в то место, где сегодня расположен дворец «Туркестан». К 1974 году был разработан новый вариант объемного решения здания. Теперь оно венчалось импозантной пластиной, навесающей над фойе и защищающей его от полуденных лучей. Под карнизом архитекторы предполагали расположить решетку-панджару, для усиления солнцезащитного эффекта. Так первоначальный брутализм дополнился ассоциациями с исторической архитектурой Средней Азии. Однако вскоре архитектор Юрий Халдеев, ставший к этому времени главным разработчиком проекта, решил вновь радикально переиначить фасады, введя в разработку массивного карниза тему сталактитов, чья геометрия была вдохновлена сталактитовым навершием минаретов медресе Шир-Дор в Самарканде. Учитывая градостроительную постановку здания на завершении Аллеи Парадов, архитекторы предпочли не дробить разработку «мукарнаса» и ограничились самыми крупными членениями сталактитов – так сооружению была придана статичная монументальность, роднящая его с памятниками средневекового Самарканда, однако вряд ли ассоциировавшаяся с русским драматическим театром, чей репертуар базировался на русской классике и современных советских пьесах. Впрочем, в 1970-е годы денег на возведение здания в бюджете не нашлось, и стройку отложили до лучших времен.\r\n\r\nСтроительство началось в 1980-е, но в результате многочисленных пауз и отсрочек возведение объекта пришлось завершать в 1993 году, после объявления независимости Узбекистана. Социальные катаклизмы, завершившиеся распадом СССР, привели к новой ориентации здания – теперь в нем разместили дворец «Туркестан», в котором можно было проводить эстрадные и филармонические концерты. Внешний облик сооружения уже не менялся, но интерьер был декорирован с использованием разнообразных стилизованных арабесок, сближавшихся в некоторых элементах (например, плафоне зрительного зала) с декором театра Навои. При этом некоторые элементы фойе сохранили модернистскую пластику проекта конца 1970-х годов. Так завершилась длительная эволюция этого сооружения, относительно хорошо сохранившегося с момента завершения строительства.","main_text_en":"The story of this building commences in 1967 when Tashkent’s urban planners were fine-tuning the functional zoning of the city center and pinpointing the locations for various unique structures. Among the ideas fervently debated in architectural circles was the concept of an Arts Square, envisioned to sit between the Uzbekistan Hotel and what was then Pervomayskaya Street (now Shahrisabz Street). To flesh out this notion, a competition was launched, drawing participation from three of Tashkent’s leading design institutes: Tashgiprogor, TashZNIIEP, and Uzgiproekt. The competition’s guidelines stipulated that the architects were to propose both planning and volumetric solutions for four distinct structures: the Gorky Russian Academic Drama Theater, the Puppet Theater, the Radio House, and a two-hall cinema. Though the competition, culminating in December 1967, failed to identify a winner, the jury did bestow a second-place award on a drama theater project conceived by a Tashgiprogor team made up of Yuri Khaldyeev, Rafael Khairutdinov, and M. Neklyudova.\r\n\r\nIn fact, two competing designs were presented. The first, located on what was then Karl Marx Street (now Mahtumquli Street), showcased a brutalist “curtain” with “folds” that mimicked the curvature of Khorezmskaya Street (now Istiqlol Street). The second, its side façade facing the same street, also embraced stringent brutalist forms. Its most expressive feature was a stage box ornamented with “petals,” a design that could be likened either to a cotton boll or to the sails of Sydney’s globally renowned opera house of the late 1960s. In their explanatory note, the architects decided to ascribe their inspiration to the cotton bud. This particular design was selected for further development, given that Tashkent’s Russian drama theater was situated in an antiquated, ill-suited building that did not befit the leading Russian-speaking theatrical ensemble in the republic.\r\n\r\nThe next chapter in this architectural endeavor was the relocation of the project to the banks of the Ankhor Canal, where the Turkestan Palace now stands. By 1974, a new volumetric design had been conceived for the structure, crowned with a grand plate that hovered over the foyer, shielding it from the sun’s midday rays. Beneath the cornice, the architects intended to install a sun-shielding panjara latticework for added solar protection. This addition infused the original brutalism with elements reminiscent of Central Asia’s historical architecture. However, Yuri Khaldyeev, who had ascended to the role of project leader, soon opted for a radical façade overhaul, incorporating a stalactite motif into the design of the expansive cornice. The geometrical concept was inspired by the stalactite pinnacles adorning the minarets of Samarkand’s Sher-Dor Madrasah. Given the building’s location at the end of Parade Alley, the architects decided against fragmenting the muqarnas design, opting instead for the largest stalactite segments. This choice gave the structure a static monumentality, evoking medieval Samarkand architecture, albeit without direct correlation to the Russian drama theater, whose repertoire leaned heavily on Russian classics and modern Soviet plays. Nonetheless, due to budgetary constraints in the 1970s, the project was deferred indefinitely.\r\n\r\nConstruction eventually commenced in the 1980s but, hampered by numerous delays, only concluded in 1993—after Uzbekistan’s independence. The societal upheavals ending in the dissolution of the USSR necessitated the building’s reorientation. It now houses the Turkestan Palace, a venue fit for both pop and philharmonic concerts. While its exterior has remained unchanged, the interior has been adorned with various stylized arabesques, some of which echo elements (such as the auditorium ceiling) of the Navoi Theater’s décor. However, certain elements in the foyer have retained the modernist aesthetics of the late 1970s project. This marks the conclusion of the building’s protracted evolution, a journey that has left it relatively well-preserved.","address":"Alisher Navoiy ko‘chasi 2/3-uy","address_ru":"улица Алишера Навои, 2/3","address_en":"Alisher Navoi Street, 2/3","video_presentation_url":null,"geolocation":"41.320400, 69.269325","threed_model_url":null,"audio_presentation_url":null,"order_num":null}]